Ở bàn tiệc trang trọng, chủ đề an toàn là những thứ mọi người cùng có mặt đều chia sẻ được và không ai bị đặt vào thế khó: chính buổi tiệc và người tổ chức, món ăn, chuyến đi gần đây, sách phim âm nhạc, công việc ở mức chung, thành phố đang sống. Câu mở đầu tốt là câu hỏi mở về những thứ đó, và câu chuyện giữ được nhịp khi bạn hỏi tiếp vào chi tiết người kia vừa kể thay vì chuyển sang chuyện của mình.
Ngồi cạnh một người lạ suốt hai tiếng trong tiệc cưới đối tác hay tiệc tất niên là nỗi lo của nhiều người. Chuyện xã giao không cần thông minh hay hài hước, chỉ cần giúp người bên cạnh thấy dễ chịu và không ai bị bỏ rơi. Bài này đưa ra các chủ đề an toàn theo nhóm, câu mở đầu cụ thể, cách nối chuyện, và cách chia lời để cả bàn cùng được tham gia.
Chủ đề an toàn và câu hỏi mở đầu
Mỗi chủ đề dưới đây đi kèm một câu hỏi mở, tức là câu không trả lời được bằng “có” hoặc “không”. Câu hỏi mở cho người kia không gian để kể, và cho bạn chất liệu để hỏi tiếp.
| Chủ đề | Câu hỏi mở đầu | Vì sao an toàn |
|---|---|---|
| Buổi tiệc, người tổ chức | “Anh quen cô dâu chú rể từ hồi nào ạ?” | Ai ngồi đó cũng có mối liên hệ để kể |
| Món ăn, không gian | “Món súp này lạ quá, chị đã ăn kiểu này bao giờ chưa?” | Có ngay trước mặt, không cần biết gì về người kia |
| Chuyến đi, nơi ở | “Dạo này anh có đi đâu xa không? Dịp nghỉ lễ vừa rồi anh về quê à?” | Ai cũng có chuyện để kể, dễ nối |
| Sách, phim, âm nhạc, thể thao | “Gần đây chị có xem phim nào hay không, em đang tìm phim cho cuối tuần.” | Sở thích là vùng người ta thích nói |
| Công việc ở mức chung | “Công việc của anh mùa này có bận lắm không ạ?” | Hỏi nhịp công việc, không hỏi thu nhập hay vị trí |
| Thành phố, thời tiết | “Dạo này Huế mưa nhiều quá, chị ở đây lâu chưa?” | Câu khởi động nhẹ, nối được sang chuyện nơi ở |
Câu hỏi về thời tiết nghe nhàm nhưng có ích làm câu khởi động trong mười giây đầu, khi hai bên chưa biết gì về nhau. Chỉ đừng dừng ở đó: dùng nó làm bậc thang để hỏi sang nơi ở, chuyến đi, rồi những điều người kia thích.
Cách nối chuyện: hỏi vào chi tiết, không kéo về mình
Anh Toàn, kỹ sư phần mềm ở Đà Nẵng, ngồi cạnh một vị khách lớn tuổi trong tiệc tất niên của khách hàng. Vị khách kể vừa đi Lâm Đồng thăm con. Anh Toàn đáp ngay “Em cũng mới đi Đà Lạt tháng trước” rồi kể chuyến của mình năm phút. Câu chuyện chết sau đó, vì vị khách không còn gì để nói. Cách nối chuyện đúng đi theo ba bước:
- Nghe tìm một chi tiết cụ thể trong câu người kia vừa nói: “thăm con”, “Lâm Đồng”.
- Hỏi tiếp vào chi tiết đó bằng câu hỏi mở: “Con bác đang làm việc ở Lâm Đồng ạ? Bác lên đó có lạnh không?”
- Khi người kia kể xong một đoạn, chia sẻ một chút của mình nếu có liên quan, ngắn hơn phần người kia kể, rồi trả lời lại bằng câu hỏi: “Cháu cũng thích Đà Lạt mùa này. Bác ở lại mấy hôm ạ?”
Tỉ lệ dễ nhớ: để người kia nói nhiều hơn mình một chút. Nếu nhận ra mình vừa kể quá ba câu liên tiếp, dừng lại và hỏi một câu. Người ta hiếm khi nhớ bạn đã nói gì, nhưng nhớ rất rõ cảm giác được lắng nghe.
Chia lời để cả bàn cùng được nói
Để ý người im lặng. Ở bàn tám đến mười người, thường có hai ba người nói nhiều và vài người chỉ nghe. Một câu như “Chị Hoa làm ở ngành này lâu, chị thấy sao ạ?” kéo người im lặng vào câu chuyện một cách tự nhiên, không ép họ.
Không nói chuyện riêng xuyên bàn. Ngồi giữa hai người mà chỉ quay về một bên suốt bữa khiến người bên kia bị bỏ rơi. Chia thời gian cho cả hai phía, thường đổi bên mỗi khi đổi món.
Không dùng chuyện nội bộ. Hai đồng nghiệp ngồi cạnh nhau bàn chuyện công ty, dùng tên viết tắt dự án, nhắc người mà khách không biết — cả bàn còn lại thành người ngoài. Muốn nói chuyện công ty, giải thích ngắn bối cảnh để người khác theo được, hoặc để dành sau.
Ngưng khi người khác bắt đầu nói. Hai người cùng mở lời một lúc thì nhường lời. Nói lấn lên hoặc nói to hơn để giành lời là điều người lớn tuổi để ý ngay, dù họ không nói ra.
Khi câu chuyện chùng xuống
Khoảng lặng vài giây ở bàn tiệc là bình thường, không cần lấp đầy ngay bằng bất kỳ câu nào. Mọi người đang ăn, đang nghe phát biểu, đang nhìn quanh. Lặng một chút rồi hỏi một câu mới tự nhiên hơn nhiều so với vội vàng nói một câu vô nghĩa.
Nếu khoảng lặng kéo dài và bạn muốn mở lại câu chuyện, ba nguồn dễ dùng nhất: điều vừa xảy ra trong tiệc (“Bài phát biểu của chú rể cảm động quá”), món ăn mới dọn ra, hoặc quay lại một chi tiết người kia đã kể lúc đầu (“Lúc nãy chị kể đang học vẽ, chị vẽ màu nước hay sơn dầu ạ?”). Cách thứ ba hiệu quả nhất, vì nó cho người kia thấy bạn đã nghe kỹ.
Nếu người bên cạnh trả lời cụt và không hỏi lại, có thể họ mệt, đang có chuyện riêng, hoặc không quen trò chuyện với người lạ. Đừng ép. Hỏi thêm một câu nhẹ, nếu vẫn cụt thì quay sang người bên kia, thỉnh thoảng mời người im lặng một món hoặc rót nước cho họ. Sự quan tâm không lời cũng là xã giao.
Cái không cần làm: không cần kể chuyện cười, không cần tỏ ra hiểu biết mọi chủ đề. Câu “Em không rành chuyện này lắm, anh kể thêm cho em nghe với” là câu xã giao rất tốt.
Tự kiểm trước và sau buổi tiệc
Trước khi đến, dành năm phút chuẩn bị chất liệu: biết mình sẽ ngồi với ai thì tốt, không biết thì chuẩn bị chung. Sau buổi, nhìn lại nhanh để lần sau tốt hơn. Danh sách tự kiểm:
- Trước: mình có hai ba chuyện nhẹ để kể không, ví dụ một chuyến đi gần đây, một cuốn sách đang đọc, một món ăn mới thử?
- Trước: mình biết gì về người tổ chức và dịp này để hỏi người khác?
- Trong: mình đã hỏi người ngồi hai bên ít nhất một câu mở chưa?
- Trong: có ai ở bàn chưa nói câu nào không?
- Trong: mình có đang nhìn điện thoại nhiều hơn nhìn người bên cạnh không?
- Sau: có ai mình đã hứa gửi một thứ gì đó, như tên cuốn sách hay địa chỉ một quán ăn, mà chưa gửi không?
- Sau: mình nhớ được một chi tiết về mỗi người ngồi cạnh không?
- Sau: có lúc nào mình nói quá dài hoặc kéo chuyện về mình không?
Sau vài buổi tự kiểm như vậy, bạn sẽ thấy câu chuyện xã giao không còn là gánh nặng. Nó trở thành việc quan tâm đến người ngồi cạnh, điều mà ai cũng làm được khi không còn lo nghĩ về chính mình.
Lỡ nói hớ thì gỡ thế nào
Lỡ hỏi một câu khiến người kia khựng lại. Nhận ra ngay và lui: “Em xin lỗi, em hỏi hơi tò mò quá.” Rồi chuyển sang chủ đề khác bằng một câu hỏi nhẹ. Không giải thích dài vì sao mình hỏi.
Lỡ chê một món ăn mà người bên cạnh lại thích. Đổi giọng nhẹ nhàng: “Chắc tại em chưa quen vị này, chị thấy ngon ở điểm nào ạ?” Câu hỏi biến cái hớ thành cơ hội để người kia chia sẻ.
Lỡ nói về một người mà hoá ra là người quen của người nghe. Nếu bạn đã nói điều không hay, xin lỗi thẳng thắn: “Em xin lỗi, em nói chưa đúng, chắc em chưa hiểu hết.” Đây là lý do nên tránh bình phẩm người vắng mặt ngay từ đầu.
Lỡ kể quá dài. Khi nhận ra, dừng lại bằng câu “Thôi em kể dài quá, còn chị thì sao ạ?” Người nghe sẽ thấy bạn biết ý, và câu chuyện có lối thoát tự nhiên.
Lắng nghe sao cho người kia thấy được nghe
Nhìn người đang nói, đặt dao nĩa hoặc đũa xuống. Khi người bên cạnh kể một chuyện dài, ngừng ăn trong lúc họ nói phần quan trọng. Vừa nghe vừa gắp, mắt nhìn đĩa, khiến người kể thấy câu chuyện của mình chỉ là tiếng nền cho bữa ăn.
Đáp lại bằng tín hiệu nhỏ. Gật đầu, “dạ”, “vậy ạ”, một nụ cười đúng chỗ là đủ cho người kia biết bạn đang theo. Không cần chen bình luận vào mỗi câu, cũng không cần đồng ý với mọi điều họ nói.
Điện thoại để khuất. Úp điện thoại lên bàn vẫn là một tín hiệu rằng bạn đang chờ một thứ khác. Để trong túi hoặc túi xách, chế độ im lặng. Nếu buộc phải chờ một cuộc gọi gấp, nói trước với người bên cạnh và xin phép ra ngoài khi có gọi.
Nhắc lại một ý trước khi hỏi tiếp. “Vậy là chị chuyển từ ngân hàng sang làm giáo dục, chắc lúc đầu bỡ ngỡ lắm?” Câu nhắc lại cho thấy bạn đã nghe trọn, và giúp câu hỏi tiếp theo đúng vào điều người kia quan tâm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói chuyện công việc ở bàn tiệc không?
Ở tiệc công ty, tiệc khách hàng thì có thể, nhưng ở mức chung như nhịp công việc, dự án thú vị, không bàn số liệu hay chuyện mật. Ở tiệc cưới, tiệc gia đình, hạn chế chuyện công việc để không làm người khác thấy bị cuốn vào việc.
Nói chuyện với khách lớn tuổi thì nên chọn chủ đề gì?
Người lớn tuổi thường thích kể về quê hương, con cháu, những thay đổi của thành phố qua nhiều năm, kinh nghiệm nghề nghiệp. Hỏi xin lời khuyên về một điều họ rành cũng là cách mở chuyện rất được quý.
Nếu ngồi cạnh người không nói tiếng Việt thì sao?
Dùng tiếng Anh đơn giản nếu bạn nói được, chủ đề an toàn vẫn là món ăn, chuyến đi, ấn tượng của họ về Việt Nam. Nếu bất đồng ngôn ngữ, mời món, rót nước và nụ cười cũng là cách xã giao đủ đầy.
Có nên khen trang phục của người khác không?
Có thể khen nhẹ và cụ thể, như “Màu áo của chị hợp với tiệc tối quá”. Tránh khen gắn với cơ thể, cân nặng hay giá trị món đồ, vì dễ khiến người nghe ngại.
Làm sao để không bị một người nói quá nhiều chiếm cả buổi?
Nghe một lúc, rồi khi họ dừng lấy hơi, chuyển câu hỏi sang người khác trong bàn: “Câu chuyện của anh hay quá, chị Lan thấy sao ạ?” Cách này mở lời cho người khác mà không làm người kia mất mặt.
Có cần chuẩn bị trước câu chuyện khi đi tiệc không?
Nên có sẵn hai ba chuyện nhẹ của mình và vài câu hỏi mở. Không cần học thuộc, chỉ để không bị trống đầu khi ngồi xuống cạnh người lạ.