QuyenQuy.comQuyền Quý
Xã giao: chào hỏi, giới thiệu

Xưng hô khi gặp lần đầu nơi trang trọng: gọi anh chị, chú bác hay chức danh cho đúng

Gặp người lạ ở buổi họp, tiệc hay hội nghị nên gọi anh chị, chú bác hay chức danh: cách đoán vai an toàn, khi nào dùng chức danh, cách hỏi lại và gỡ khi gọi sai vai.

Young Vietnamese woman greeting an older gentleman with a slight bow in a quiet conference foyer, both holding folders, soft morning light, medium shot from the side

Khi gặp lần đầu nơi trang trọng mà chưa biết tuổi, cách an toàn là gọi người kia ở vai cao hơn một bậc so với bạn đoán và xưng thấp một bậc: đoán ngang tuổi thì gọi “anh, chị” xưng “em”; đoán hơn mình khoảng hai mươi tuổi trở lên thì gọi “chú, cô, bác” xưng “cháu”. Ở buổi làm việc chính thức, chức danh như “thưa giám đốc”, “thưa bác sĩ” dùng ở lời chào đầu và phần trang trọng, sau đó có thể chuyển sang cách gọi người kia gợi ý.

Tiếng Việt không có một đại từ trung tính dùng cho mọi người như nhiều thứ tiếng khác, nên mỗi lần gặp người lạ là một lần phải chọn vai. Chọn thấp quá thì người kia thấy bị coi nhẹ, chọn cao quá thì có người lại thấy mình bị gọi già. Bài này đưa ra cách đoán vai an toàn, khi nào dùng chức danh, cách hỏi lại cho khéo và câu gỡ khi lỡ gọi sai.

Cách đoán vai an toàn khi chưa biết tuổi

Khi chưa biết tuổi, nguyên tắc chung là nâng người kia lên một chút. Bị gọi cao hơn tuổi thật một bậc, phần lớn người ta thấy được trọng; bị gọi thấp hơn, nhiều người thấy bị xem nhẹ. Bảng dưới là mốc tham khảo cho dịp trang trọng.

Người kia trôngGọiXưng
Trạc tuổi bạn hoặc hơn chútAnh, chịEm
Hơn bạn khoảng mười lăm đến hai mươi tuổiAnh, chị nếu ở buổi làm việc; chú, cô nếu ở dịp gia đìnhEm hoặc cháu theo cách gọi
Đáng tuổi cha mẹ bạnChú, cô, bácCháu
Cao niên, đáng tuổi ông bàBác, ông, bàCháu
Trẻ hơn bạn rõ rệt nhưng là khách hoặc đối tácAnh, chị hoặc bạn kèm tênMình hoặc em tuỳ độ thân, hoặc xưng bằng tên

Dòng cuối là chỗ người lớn tuổi hay lúng túng: gặp một giám đốc trẻ hơn mình mười tuổi trong buổi làm việc. Nhiều người chọn gọi “anh, chị” để tôn trọng vai đối tác, và xưng bằng tên hoặc “mình”. Người trẻ biết phép sẽ sớm gợi ý cách gọi thân hơn, như “Chú cứ gọi cháu là Minh”.

Khi nào dùng chức danh, khi nào dùng anh chị

Chức danh ở lời chào đầu và phần chính thức. Ở lễ ký kết, buổi họp với cơ quan nhà nước, hội thảo chuyên môn, mở đầu bằng “Thưa giám đốc”, “Thưa bác sĩ”, “Thưa thầy” là đúng phép. Phát biểu trước đông người cũng dùng chức danh để mọi người biết bạn đang nói với ai.

Anh chị trong phần trao đổi. Khi đã vào trao đổi công việc, nhiều người chuyển sang “anh, chị” cho tự nhiên. Gọi “giám đốc” liên tục trong một cuộc nói chuyện dài nghe xa cách. Chờ người kia gợi ý, hoặc theo cách người cùng công ty của họ gọi.

Thầy cô, bác sĩ là chức danh được dùng lâu dài. Với giáo viên, giảng viên, bác sĩ, cách gọi theo nghề thường được giữ cả ngoài buổi làm việc. Một cựu giảng viên đã nghỉ hưu vẫn có thể thích được gọi “thầy” ở tiệc cưới học trò.

Không dùng chức danh để nịnh. Gọi “sếp” hoặc “chủ tịch” với người không giữ chức đó, hay gọi chức danh cũ đã nghỉ khi người kia không thích, dễ thành mỉa mai. Không chắc thì dùng “anh, chị” hoặc “chú, cô”.

Hỏi cách xưng hô cho khéo

Anh Bảo, ba mươi hai tuổi, vừa chuyển về làm trưởng nhóm kinh doanh ở Cần Thơ. Ở buổi gặp đầu tiên với một khách hàng nữ mà anh đoán khoảng bốn mươi lăm tuổi, anh không biết nên gọi “chị” hay “cô”. Thay vì đoán, anh dùng cách hỏi gián tiếp gồm bốn bước:

  1. Mở đầu bằng vai cao hơn và trang trọng: “Dạ em chào chị ạ” kèm cái gật đầu kính trọng. Nếu đoán người kia lớn tuổi rõ rệt thì mở đầu bằng “cô”.
  2. Lắng nghe người kia tự xưng. Nếu họ xưng “chị”, giữ nguyên. Nếu họ xưng “cô”, chuyển ngay sang “cháu” mà không cần xin lỗi.
  3. Nếu người kia không tự xưng, hỏi nhẹ trong lúc trò chuyện: “Em nên gọi chị thế nào cho tiện ạ?” Câu này lịch sự hơn hẳn hỏi thẳng tuổi.
  4. Khi được gợi ý, dùng ngay và giữ thống nhất suốt buổi. Đổi qua đổi lại giữa “chị” và “cô” làm người kia khó chịu hơn cả gọi sai một lần.

Vị khách cười và nói “Em cứ gọi chị”, và cả buổi trao đổi sau đó thoải mái. Cái hỏi chỉ tốn vài giây, nhưng giúp anh Bảo không phải phân vân suốt hai tiếng.

Xưng hô ở dịp gia đình khác ở dịp công việc

Một người có thể được gọi khác nhau ở hai dịp. Ở công ty, nhân viên trẻ gọi giám đốc năm mươi tuổi là “anh”. Đến đám cưới con gái giám đốc, gọi “chú” lại tự nhiên hơn, vì ở đó ông là bậc cha mẹ, chủ nhà, đứng cạnh họ hàng. Đổi cách gọi theo dịp không phải là thiếu nhất quán, mà là đọc đúng không khí.

Ngược lại, gặp chú họ hay người quen của gia đình ở một buổi làm việc chính thức, ví dụ người đó là đại diện đối tác, vẫn có thể giữ cách gọi riêng khi nói riêng, nhưng trước mặt đồng nghiệp hai bên nên dùng cách gọi chung của buổi làm việc. Nói trước với người đó một câu “Ở buổi họp cháu xin phép gọi chú là anh như mọi người cho tiện ạ” là chu đáo.

Ở miền Nam, nhiều người dùng “anh, chị” rộng hơn và dễ chuyển sang “cô, chú” với người lớn tuổi. Ở miền Bắc, có người chú ý thứ bậc “bác” và “chú” kỹ hơn. Không nên rập khuôn theo vùng; lắng nghe cách người kia và những người xung quanh xưng hô là cách chính xác nhất.

Với người lớn tuổi, phần đuôi câu cũng là một phần của xưng hô: “dạ”, “ạ”, “thưa” làm câu nói mềm và kính trọng hơn hẳn, kể cả khi bạn đã chọn đúng vai.

Lỡ gọi sai vai: câu gỡ cho từng trường hợp

Gọi “cô” với người chỉ muốn được gọi “chị”. Người kia thường nhắc “Gọi chị thôi em”. Đáp vui vẻ: “Dạ, tại chị trông chững chạc quá em không dám gọi chị ạ”, rồi chuyển hẳn sang “chị”. Không xin lỗi rối rít, vì như vậy càng nhấn vào chuyện tuổi.

Gọi “anh” với người lớn tuổi hơn nhiều. Khi nhận ra, sửa ngay ở câu sau: “Dạ thưa chú…”. Nếu người kia đã để ý, thêm một câu nhẹ “Cháu xin lỗi chú, nãy cháu gọi nhầm ạ.” Người lớn tuổi thường bỏ qua khi thấy người trẻ tự sửa.

Gọi sai chức danh. Gọi “phó giám đốc” thành “giám đốc” hay ngược lại, sửa ngắn gọn khi có dịp, hoặc chuyển sang “anh, chị” để tránh nhắc lại. Không tranh luận về chức danh của người khác trước mặt họ.

Bị người khác gọi sai vai mình. Nếu bạn không thấy phiền, cứ để vậy. Nếu muốn sửa, gợi ý nhẹ: “Anh cứ gọi em là Linh cho thân ạ.” Một lời gợi ý thân thiện giúp người kia thoải mái và không thấy mình bị bắt lỗi.

Gọi chung một nhóm có nhiều vai khác nhau

Khó nhất không phải là gọi một người, mà là mở lời với cả bàn có người đáng tuổi ông bà, có người ngang tuổi, có người trẻ hơn. Câu chung an toàn nhất là “Cháu chào các bác, các cô chú, các anh chị ạ”, nêu từ vai cao xuống vai thấp. Nghe hơi dài, nhưng ở tiệc gia đình và buổi lễ có người cao niên, không ai thấy thừa.

Ở buổi làm việc, câu chung gọn hơn: “Em chào các anh chị” hoặc “Kính chào anh chị và các bạn” khi phát biểu trước đông người. Nếu trong phòng có một vị khách cao tuổi hoặc lãnh đạo cấp cao, nêu riêng họ trước: “Kính thưa chú Hải, thưa các anh chị.” Nêu riêng một người không làm những người khác phật lòng, vì ai cũng hiểu đó là phép trọng người lớn.

Khi nói chuyện qua lại trong nhóm, mỗi lần quay sang một người thì đổi cách gọi theo đúng vai của người đó. Chị Diệu, trợ lý giám đốc ở Huế, kể rằng điều làm chị tự tin nhất trong năm đầu đi làm là tập ghi nhanh vào sổ cách mọi người trong các cuộc họp thường gọi nhau. Sau vài tuần, chị gọi đúng vai của hầu hết khách quen mà không phải đoán.

Nếu không chắc vai của một người trong nhóm, quan sát cách những người quen của họ gọi trước khi mở lời với họ. Vài phút nghe không làm bạn mất gì, mà cứu được một lần gọi sai trước đông người.

Những cách gọi nên tránh nơi trang trọng

Một số cách gọi quen dùng ngoài đời thường lại dễ gây khó chịu ở dịp trang trọng hoặc với người mới gặp:

  • Gọi trống không, kiểu “Này” hoặc “Ơi” để gọi người khác, kể cả nhân viên phục vụ. Dùng “anh ơi”, “chị ơi”, “bạn ơi”.
  • Gọi bằng đặc điểm ngoại hình: “anh cao cao”, “chị áo đỏ”, nhất là khi người đó nghe được.
  • Gọi bằng biệt danh mình nghe người khác gọi, khi chưa thân với người đó.
  • Gọi “ông”, “bà” với người trung niên theo kiểu ngôi thứ ba xa cách khi đang nói chuyện trực tiếp: dễ thành giọng mỉa.
  • Gọi “em” với người lạ chỉ vì đoán họ trẻ hơn, nhất là với khách hàng và đối tác. An toàn hơn là “anh, chị” hoặc “bạn”.
  • Gọi tắt tên công ty hay tên viết tắt của người khác khi họ chưa giới thiệu mình như vậy.

Trước buổi gặp, chỉ cần trả lời ba điều: người kia khoảng bao nhiêu tuổi, đây là dịp công việc hay dịp gia đình, những người xung quanh thường gọi họ thế nào. Biết ba điều đó là đủ chọn vai cho đúng.

Câu hỏi thường gặp

Gặp người không rõ tuổi thì gọi anh chị hay em?

Ở dịp trang trọng, gọi “anh, chị” là an toàn nhất, kể cả khi người kia có vẻ trẻ hơn bạn. Nếu họ trẻ hơn thật, họ sẽ tự gợi ý bạn gọi “em”, và bạn chuyển theo.

Cấp trên trẻ tuổi hơn mình thì gọi thế nào?

Ở nơi làm việc, gọi “anh, chị” hoặc chức danh ở dịp chính thức, xưng “em” hoặc xưng bằng tên. Nhiều người cấp trên trẻ sẽ gợi ý cách gọi thoải mái hơn; bạn theo gợi ý đó.

Có nên hỏi thẳng tuổi để biết cách xưng hô không?

Ở dịp thân mật, hỏi năm sinh để xưng hô không bị coi là bất lịch sự ở Việt Nam. Ở dịp trang trọng, hỏi “Em nên gọi anh chị thế nào ạ?” khéo hơn, vì không buộc người kia nói tuổi.

Xưng hô với khách nước ngoài biết tiếng Việt thế nào?

Hỏi họ muốn được gọi thế nào; nhiều người thích được gọi “anh, chị” kèm tên như người Việt. Nếu không chắc, gọi tên kèm “anh” hoặc “chị” là cách thân thiện và tôn trọng.

Gọi nhân viên phục vụ ở nhà hàng sang trọng thế nào cho lịch sự?

Dùng “anh ơi”, “chị ơi”, “em ơi” với giọng vừa phải, kèm giơ tay nhẹ. Tránh vỗ tay, búng tay hay gọi trống không. Nhân viên phục vụ cũng là người cần được xưng hô tôn trọng.

Người lớn tuổi bảo “cứ gọi anh” thì có nên đổi ngay không?

Nên đổi theo lời họ để tôn trọng ý của họ. Có thể đáp “Dạ, vậy em xin phép gọi anh ạ” rồi giữ nhất quán. Từ chối gợi ý của người lớn tuổi để giữ “cô, chú” đôi khi khiến họ thấy bị coi là già.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138