Người có vai trên — người lớn tuổi, cấp trên, khách chính, chủ nhà đón khách — là người đưa tay trước; người còn lại đáp lại ngay. Cái bắt tay đúng phép là cả lòng bàn tay áp vào nhau, siết vừa đủ chắc như cầm một quả cam chín, lắc nhẹ hai ba nhịp rồi buông, mắt nhìn người kia và kèm lời chào.
Bắt tay là cử chỉ ngắn nhất trong một buổi gặp nhưng để lại ấn tượng rất lâu. Tay hờ hững khiến người kia nghĩ bạn không mấy quan tâm; tay siết mạnh và giật liên tục khiến họ thấy bị áp đảo. Bài này đi qua thứ tự đưa tay, lực tay, thời gian, kiểu bắt hai tay của người Việt, và những tình huống khó như tay ướt, tay đang cầm ly, người kia không muốn bắt.
Ai đưa tay trước
Ở Việt Nam, người có vai trên quyết định có bắt tay hay không, vì đưa tay ra mà người kia không muốn bắt sẽ khó xử cho cả hai. Người vai dưới chờ, nhưng không chờ lâu: khi tay đã đưa ra thì đáp ngay, không để người kia đứng giơ tay giữa chừng.
| Tình huống | Người đưa tay trước | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gặp người lớn tuổi | Người lớn tuổi | Người trẻ có thể hơi cúi đầu chào trước, rồi bắt khi người lớn đưa tay |
| Nhân viên gặp cấp trên | Cấp trên | Ở buổi họp, cấp trên thường bắt tay khi vào phòng hoặc khi kết thúc |
| Chủ nhà đón khách | Chủ nhà | Chủ nhà chủ động đưa tay như lời mời vào, kể cả khi khách lớn tuổi hơn |
| Nam gặp nữ ở dịp trang trọng | Thường là người nữ | Nhiều phụ nữ chỉ gật đầu; nam giới không nên chủ động chìa tay trước |
| Hai người ngang hàng | Ai cũng được | Người chủ động trước được coi là cởi mở, không bị đánh giá thấp |
Một tình huống hay gặp: chị Hằng ở TP Hồ Chí Minh là trưởng nhóm trẻ, gặp một khách hàng nam lớn tuổi. Theo tuổi, ông là người đưa tay; theo giới, chị có quyền quyết định. Cách gọn nhất là chị mỉm cười, hơi cúi đầu chào và đưa tay ra cùng lúc với lời chào. Ở buổi làm việc, phụ nữ chủ động bắt tay là hoàn toàn bình thường, và giúp người nam lớn tuổi không phải phân vân.
Bắt tay chuẩn: sáu thao tác
Anh Lộc, chủ một xưởng gỗ ở Đồng Nai, hay bị con gái trêu là “bắt tay như cầm cá”. Anh để tay hờ, chỉ chạm các đầu ngón tay, nên đối tác nước ngoài lần đầu gặp tưởng anh e dè. Cách sửa không khó, chỉ gồm sáu thao tác nhỏ:
- Đứng dậy nếu đang ngồi. Bắt tay khi ngồi chỉ chấp nhận được ở bàn tiệc chật hoặc khi người kia cũng ngồi.
- Đưa tay phải, ngón cái hướng lên, bàn tay hơi nghiêng như đang cắt lát bánh. Tay trái để tự nhiên bên hông, không đút túi.
- Cho phần hổ khẩu, chỗ giữa ngón cái và ngón trỏ, chạm hổ khẩu của người kia. Đây là điểm giúp lòng bàn tay áp trọn, không chỉ nắm ngón.
- Siết vừa đủ chắc, bằng đúng lực người kia đang dùng hoặc nhỉnh hơn chút. Người lớn tuổi và người có tay yếu thì siết nhẹ hơn.
- Lắc nhẹ hai đến ba nhịp theo chiều lên xuống, biên độ nhỏ, trong khoảng hai đến ba giây.
- Nhìn vào mắt, mỉm cười, nói lời chào kèm tên người kia, rồi buông tay cùng lúc với họ.
Tự kiểm bằng cách bắt tay với một người nhà và hỏi thẳng: tay mình có hờ không, có chặt quá không, có giữ lâu quá không. Làm vài lần trước buổi gặp quan trọng là đủ thành phản xạ.
Bắt hai tay, cúi đầu khi bắt: nét riêng của người Việt
Bắt hai tay thể hiện sự kính trọng. Người trẻ bắt tay người lớn tuổi thường đưa tay phải bắt, tay trái đỡ nhẹ dưới cổ tay phải hoặc áp lên mu bàn tay người kia. Đây là cách thể hiện trọng thị rất được quý ở Việt Nam, nhất là với ông bà, thầy cô, khách cao niên.
Không lạm dụng với người ngang hàng. Bắt hai tay với đồng nghiệp ngang tuổi hay khách hàng trẻ dễ thành khúm núm. Với khách nước ngoài chưa quen kiểu này, áp tay trái lên tay họ có thể khiến họ thấy hơi thân mật quá mức trong buổi gặp đầu.
Hơi cúi đầu là đủ. Kèm cái bắt tay với người lớn tuổi, nghiêng đầu và vai một chút là trọn lễ. Cúi gập người khi đang bắt tay vừa khó giữ ánh mắt, vừa làm người đối diện ngượng.
Người có vai trên bắt hai tay là sự ân cần. Khi một người lớn tuổi chủ động bắt hai tay bạn, đó là cử chỉ quý mến. Đáp lại bằng nụ cười, cảm ơn, và để họ là người buông tay trước.
Những lỗi bắt tay hay gặp và vì sao người ta để ý
Phần lớn lỗi bắt tay không phải do không biết phép, mà do hồi hộp hoặc thói quen. Dưới đây là các lỗi phổ biến, kèm cách người đối diện thường cảm nhận:
- Tay hờ, chỉ chạm đầu ngón: người kia thấy bạn miễn cưỡng hoặc thiếu tự tin.
- Siết quá chặt, nhất là khi đeo nhẫn: người kia đau, và có thể hiểu là bạn muốn thể hiện sức mạnh.
- Giữ tay quá lâu trong khi nói chuyện: người kia muốn rút tay mà ngại, cảm giác bị giữ lại.
- Lắc mạnh, nhiều nhịp như bơm nước: trông hấp tấp, không điềm đạm.
- Vừa bắt tay vừa nhìn sang người khác: lời chào mất giá trị, người kia thấy mình chỉ là một lượt trong danh sách.
- Bắt tay bằng tay trái khi tay phải đang cầm ly: nên đổi ly sang tay trái trước, giữ tay phải khô và trống.
- Kéo người kia lại gần hoặc vỗ vai trong buổi gặp đầu: quá thân mật với người chưa quen.
Chỉ cần tránh ba lỗi đầu là cái bắt tay của bạn đã ở mức đúng phép. Các lỗi còn lại phần nhiều là chuyện tự nhắc mình chậm lại.
Tình huống khó: tay ướt, tay bận, người kia không bắt
Tay ướt mồ hôi hoặc vừa cầm ly lạnh. Ở tiệc đứng, luôn cầm ly bằng tay trái để tay phải khô. Nếu biết mình hay ra mồ hôi tay, mang theo khăn tay nhỏ trong túi áo, lau kín đáo trước khi bước tới chào. Nếu tay vẫn ướt mà người kia đã đưa tay, bắt nhanh và nói nhẹ “Em xin lỗi, tay em hơi lạnh vì cầm ly”, người ta sẽ hiểu.
Đang ăn hoặc tay dính thức ăn. Đừng chìa tay bẩn ra. Giơ nhẹ bàn tay, cười và nói “Em xin phép chào anh, tay em đang dính ạ”, kèm cái gật đầu. Đây là lựa chọn lịch sự hơn hẳn việc bắt tay cho bằng được.
Người kia không đưa tay đáp lại. Có người không bắt tay vì sức khoẻ, vì phong tục, vì đang cảm, hoặc vì đơn giản không quen. Nếu bạn đã đưa tay mà họ chỉ gật đầu, rút tay về một cách tự nhiên, đổi thành cái gật đầu đáp lại, rồi nói tiếp như thường. Không nhắc lại chuyện đó trong buổi.
Bạn không muốn bắt tay. Khi đang ốm, tay bị thương hoặc vì lý do riêng, đặt tay phải lên ngực, hơi cúi đầu và nói “Em xin phép không bắt tay vì đang bị cảm, em chào anh ạ”. Người nghe sẽ thấy được tôn trọng, vì bạn nghĩ cho họ.
Lỡ bắt tay sai thì gỡ thế nào
Lỡ chìa tay trước với người lớn tuổi. Không sao. Nếu người kia bắt, tốt. Nếu họ chỉ gật, bạn chuyển tay thành cử chỉ mời ngồi hoặc mời nước. Sau đó chào bằng lời thật kỹ là đủ bù.
Lỡ bắt quá chặt và thấy người kia nhăn mặt. Nói ngay một câu nhẹ: “Em xin lỗi, em hơi mạnh tay ạ.” Người kia sẽ cười, và chuyện thành kỷ niệm vui hơn là ấn tượng xấu.
Lỡ bỏ sót một người khi bắt tay cả nhóm. Khi nhận ra, quay lại bắt tay người đó kèm câu “Em chưa chào anh”. Nếu đã ngồi xuống ăn, chờ lúc chuyển món hoặc lúc ra về để chào bù.
Hai người cùng đưa tay một lúc rồi lóng ngóng. Cười và bắt luôn. Cứ coi như đúng lúc, vì cả hai đều chủ động, không ai mất lễ.
Lỡ chìa tay trái vì tay phải đang bận. Nếu người kia đã bắt, cứ để vậy, sau đó nói nhẹ “Em xin lỗi, tay phải em đang cầm ly”. Lần sau, chuyển ly hoặc đĩa sang tay trái ngay khi thấy có người bước tới, để tay phải luôn sẵn sàng.
Bắt tay ở buổi đông người và lúc chia tay
Bước vào phòng họp nhiều người. Bắt tay người chủ trì và trưởng đoàn bên kia trước, rồi đi theo một chiều quanh bàn, không nhảy cóc qua lại theo người mình quen. Nếu bàn quá dài và mọi người đã ngồi, bắt tay những người ở gần, còn phía xa thì gật đầu chào chung. Không vươn tay qua mặt người khác hay qua bàn có cốc nước để bắt cho kỳ được.
Gặp một nhóm đứng ở tiệc. Nếu người đầu tiên đưa tay thì lần lượt bắt hết cả nhóm, đừng bắt một hai người rồi bỏ những người còn lại. Khi nhóm có cả người lớn tuổi lẫn người trẻ, bắt tay người lớn tuổi trước dù người trẻ đứng gần hơn.
Lúc chia tay. Cái bắt tay khi ra về quan trọng không kém lúc gặp, vì đó là ấn tượng cuối. Bắt tay người chủ trì, cảm ơn một câu cụ thể như “Cảm ơn anh đã dành cả buổi chiều cho bên em”, rồi chào những người còn lại. Nếu cả nhóm đang tiễn ở cửa, không cần bắt tay từng người lần nữa; một cái bắt tay với chủ nhà và lời chào chung là đủ.
Trước buổi gặp đông người, xác định sẵn ai là chủ nhà, ai là khách chính và mình sẽ cầm ly ở tay nào. Có ba điều đó thì mọi cái bắt tay trong buổi sẽ trôi chảy.
Câu hỏi thường gặp
Nam giới có nên chủ động bắt tay phụ nữ không?
Ở dịp trang trọng, nam giới nên chờ người nữ đưa tay trước, nếu không thì chào bằng lời và gật đầu. Trong buổi làm việc chuyên nghiệp, nếu người nữ là đối tác ngang hàng và đã bắt tay mọi người thì nam giới đáp lại bình thường.
Có nên bắt tay khi đang đeo găng tay không?
Nên tháo găng tay trước khi bắt, trừ găng dài đi kèm lễ phục của nữ giới hoặc khi trời rất lạnh ở ngoài trời và người kia cũng đang đeo. Bắt tay qua găng thường bị coi là thiếu nhiệt tình.
Bắt tay bao lâu thì nên buông ra?
Khoảng hai đến ba giây, tương ứng hai ba nhịp lắc nhẹ. Nếu người kia vẫn giữ tay để nói thêm, bạn cứ để yên, chờ họ buông trước. Không nên rút tay giữa câu nói của người lớn tuổi.
Bắt tay với khách nước ngoài có khác gì không?
Nhiều nước dùng cái bắt tay chắc và ngắn như cách mô tả ở trên. Một số văn hoá có quy ước riêng về bắt tay giữa nam và nữ, nên quan sát họ hoặc chờ họ đưa tay trước là cách an toàn và tôn trọng.
Đeo nhẫn to có làm bắt tay khó chịu không?
Có, nhẫn ở tay phải dễ cấn vào tay người kia khi siết. Nếu đeo nhẫn ở tay phải, siết nhẹ hơn một chút hoặc chuyển nhẫn sang tay trái trước những buổi gặp phải bắt tay nhiều người.
Đang ngồi ăn mà có người đến bắt tay thì có cần đứng lên không?
Nếu đó là người lớn tuổi, khách chính hoặc người bạn gặp lần đầu, nên đứng hoặc nhổm người lên. Nếu là đồng nghiệp ghé ngang bàn, nhổm nhẹ và bắt tay là đủ. Nhớ lau tay bằng khăn ăn trước.