Tin nhắn thay được thư tay cho phần lớn việc thường ngày, như hồi đáp lời mời, báo vắng với đồng nghiệp, cảm ơn một bữa trưa hay xác nhận lịch hẹn; nhưng với lời mời dịp lớn gửi người lớn tuổi, thư cảm ơn sau bữa tối tại nhà riêng, lời chia vui ngày cưới hay lời chúc mừng người mình kính trọng, thư tay vẫn trọn ý hơn. Khi đã chọn tin nhắn, viết nó như một lá thư ngắn: có lời chào, danh xưng, câu đủ ý và tên người gửi.
Không có quy tắc cứng nào nói tin nhắn là thiếu lịch sự. Cái làm một tin nhắn thiếu lịch sự là cách viết vội, viết tắt, gửi sai giờ hoặc gửi cho đúng người nhưng sai dịp. Phần dưới có bảng chọn kênh theo từng việc, những câu tự hỏi trước khi bấm gửi, cách viết lại một tin nhắn suồng sã cho chỉn chu, một tình huống kết hợp thiệp giấy với tin nhắn và cách gỡ khi đã chọn sai kênh.
Việc nào nhắn tin được, việc nào nên viết thư
Bảng dưới dựa trên hai yếu tố: dịp quan trọng đến đâu và người nhận coi trọng hình thức đến đâu. Ô "nên" là lựa chọn tốt nhất, ô "được" là chấp nhận được nếu viết cẩn thận.
| Việc | Tin nhắn | Thư điện tử | Thư hoặc thiệp tay |
|---|---|---|---|
| Hồi đáp lời mời | Nên, nếu thiệp chỉ định | Được | Nên, nếu kèm thẻ hồi đáp |
| Báo vắng với đồng nghiệp, bạn bè | Nên | Được | Không cần |
| Mời bữa tối tại nhà | Được với bạn bè, nên gọi điện trước với người lớn | Ít dùng | Nên với khách lớn tuổi hoặc dịp đặc biệt |
| Cảm ơn sau bữa tối tại nhà riêng | Được, kèm thiệp nếu muốn trọn | Được | Nên |
| Cảm ơn sau phỏng vấn | Chỉ khi công ty liên lạc bằng tin nhắn | Nên | Thêm, nếu có dịp quay lại |
| Chia vui đám cưới, mừng thọ | Được, như lời chúc nhanh | Ít dùng | Nên, kèm quà |
| Chúc mừng thăng chức của người mình kính trọng | Được, trong ngày nghe tin | Được | Nên, gửi sau vài ngày |
Nhiều việc trong bảng có hai ô "nên". Đó là lúc dùng cả hai: tin nhắn ngay để kịp thời, thư tay sau để trọn lễ. Tin nhắn không thay thư mà mở đường cho thư.
Năm câu tự hỏi trước khi chọn tin nhắn
Người nhận có quen nhận tin nhắn từ mình không? Nếu hai bên chưa từng nhắn qua lại, tin nhắn đầu tiên dễ bị lẫn với tin rác hoặc tin quảng cáo. Gọi điện hoặc gửi thư điện tử trước, tin nhắn sau.
Người nhận có giữ lại lời nhắn này không? Lời chia vui ngày cưới, lời cảm ơn sau bữa tối đầu tiên tới nhà sếp, lời chúc thọ ông bà là những thứ người ta muốn cầm lên đọc lại. Tin nhắn trôi mất sau vài ngày; tấm thiệp thì nằm trong ngăn kéo nhiều năm.
Dịp này người nhận đã bỏ ra bao nhiêu công sức? Một bữa trưa gọi nhóm thì tin nhắn là cân. Một bữa tối do chủ nhà tự nấu cho tám người thì tin nhắn hai dòng là hơi nhẹ.
Người nhận dùng kênh nào hằng ngày? Người lớn tuổi có khi đọc tin nhắn rất ít, con cháu đọc giúp. Người làm văn phòng thì có khi chỉ đọc thư điện tử trong giờ làm. Gửi qua kênh họ dùng, không qua kênh mình tiện.
Có ai khác sẽ đọc không? Tin nhắn gửi vào nhóm, hay tin nhắn sau đó bị chụp lại chuyển tiếp, sẽ đến tay người bạn không tính trước. Viết như thể lời nhắn có thể được đọc to trước nhiều người.
Một tin nhắn trang trọng cần những gì
Tin nhắn trang trọng không cần dài, nhưng cần đủ những phần một lá thư ngắn có. Kiểm từng dòng sau trước khi gửi.
- Lời chào và danh xưng: "Dạ chào anh Quân", không bắt đầu bằng "anh ơi" hay một biểu tượng.
- Giới thiệu mình nếu người nhận có thể chưa lưu số: "Em là Hương, phòng Kế hoạch bên công ty Minh Phát."
- Nội dung đủ câu, có chủ ngữ và vị ngữ, chấm câu rõ ràng. Một ý một câu.
- Không viết tắt, không bỏ dấu. "Cảm ơn" chứ không "c.ơn", "không" chứ không "k".
- Không biểu tượng cảm xúc ở tin nhắn trang trọng, trừ khi người nhận đã dùng trước và quan hệ đủ thân.
- Lời kết và tên: "Em cảm ơn anh. Hương." Tên cuối tin giúp người nhận biết ai gửi kể cả khi máy chưa lưu số.
- Gộp thành một tin, không chia năm tin ngắn liên tiếp làm điện thoại người nhận rung năm lần.
Nếu tin nhắn cần quá năm câu, cân nhắc chuyển sang thư điện tử. Tin nhắn dài trên màn hình điện thoại đọc rất mệt, và người nhận dễ bỏ sót ý quan trọng nằm ở đoạn giữa.
Viết lại tin nhắn suồng sã cho chỉn chu
Cột trái là những tin nhắn rất thường gặp. Cột phải giữ nguyên ý, chỉ đổi cách viết cho hợp với người nhận lớn tuổi hơn hoặc quan hệ công việc.
| Viết vội | Viết chỉn chu |
|---|---|
| "ok a, mai e qua" | "Dạ vâng anh, sáng mai em qua văn phòng lúc chín giờ ạ." |
| "tks chị nhé, hôm qua vui ghê" | "Em cảm ơn chị về bữa tối hôm qua, em về vẫn nhớ món gỏi chị làm." |
| "e k đi đc r, sr" | "Dạ em xin lỗi chị, tối thứ Bảy em có việc gia đình nên không tham dự được. Em chúc buổi tiệc thật vui ạ." |
| "a ơi a có rảnh k" | "Dạ chào anh, em muốn xin anh mười lăm phút trong tuần này để trao đổi về hợp đồng. Anh tiện lúc nào em sắp xếp theo ạ." |
| Một tin nhắn thoại dài hai phút | Một tin chữ ba câu, kèm câu "nếu anh tiện em gọi điện trao đổi thêm ạ". |
Chênh lệch giữa hai cột chỉ là mười giây gõ phím. Mười giây đó người nhận nhìn thấy rất rõ, nhất là người lớn tuổi đọc chữ trên màn hình nhỏ.
Giờ gửi, tin nhắn thoại, nhóm chung và dấu đã xem
Giờ gửi tin nhắn trang trọng nên nằm trong khoảng từ tám giờ sáng đến chín giờ tối, tránh giờ trưa với người lớn tuổi. Tin công việc tránh cuối tuần nếu không gấp. Nếu soạn xong lúc nửa đêm, để nháp và gửi sáng hôm sau; một tin nhắn lúc một giờ sáng, dù nội dung chỉn chu đến đâu, vẫn khiến người nhận nghĩ bạn không để ý tới giờ giấc của họ.
Tin nhắn thoại tiện cho người gửi nhưng phiền cho người nhận: họ phải tìm chỗ yên tĩnh, đeo tai nghe, không lướt lại được. Với người lớn tuổi không quen gõ chữ, tin thoại ngắn là chấp nhận được. Với quan hệ công việc, gửi tin chữ.
Nhóm chung là nơi chia sẻ thông tin chung, không phải nơi hồi đáp riêng. Lời mời gửi trong nhóm, bạn vẫn trả lời riêng với người mời. Lời cảm ơn trong nhóm sau một buổi tiệc lớn là đẹp, nhưng với chủ nhà nên có thêm một lời riêng.
Dấu "đã xem" làm nhiều người sốt ruột. Đừng nhắn hỏi dồn khi thấy người kia đã xem mà chưa trả lời; người lớn tuổi hay người bận thường đọc trước, trả lời sau. Chờ ít nhất một ngày làm việc rồi mới nhắc nhẹ một lần.
Tình huống: anh Tùng ở Khánh Hoà mời khách quen dự buổi ra mắt thực đơn
Anh Tùng quản lý một nhà hàng hải sản ở Khánh Hoà, muốn mời mười hai khách quen dự buổi thử thực đơn mới. Trong đó có bốn khách lớn tuổi, đã ăn ở quán nhiều năm, và tám khách trẻ hơn thường đặt bàn qua tin nhắn. Anh chia kênh như sau.
- Với bốn khách lớn tuổi, anh in thiệp giấy, viết tay tên từng người, và đích thân mang tới nhà hoặc trao khi khách tới ăn, kèm lời mời bằng miệng.
- Với tám khách trẻ, anh gửi tin nhắn riêng từng người, không gửi vào nhóm: "Dạ chào chị Nhi, em là Tùng bên nhà hàng. Tối thứ Sáu tuần sau, nhà hàng có buổi thử thực đơn mới cho khách quen, em trân trọng mời chị và anh nhà tới dự từ 18 giờ 30. Chị báo giúp em trước thứ Ba để em giữ bàn ạ. Em cảm ơn chị. Tùng."
- Anh gửi tin nhắn vào khoảng mười giờ sáng ngày thường, không gửi giờ ăn tối, lúc nhà hàng đông và khách cũng đang bận.
- Hai khách chưa trả lời sau ba ngày, anh nhắn một lần nữa, ngắn: "Dạ em nhắc lại lời mời tối thứ Sáu, chị tiện báo em để em giữ bàn nhé ạ."
- Sau buổi tối, anh nhắn cảm ơn riêng từng người và mang thiệp cảm ơn tới cho bốn khách lớn tuổi khi họ ghé quán lần sau.
Anh Tùng không coi tin nhắn là thứ kém hơn thiệp. Anh chỉ chọn kênh theo thói quen của từng khách, và viết tin nhắn với cùng sự chu đáo như viết thiệp.
Đã chọn sai kênh thì gỡ thế nào
Đã nhắn tin cảm ơn mà thấy chưa đủ. Không muộn để gửi thêm một tấm thiệp. Thiệp không cần nhắc tới tin nhắn trước, chỉ cần viết như bình thường.
Gửi lời mời vào nhóm chung, có người không thấy. Nhắn riêng cho từng người quan trọng, nói lại lời mời. Đừng trách người không trả lời trong nhóm; tin trong nhóm trôi rất nhanh.
Gửi nhầm tin cho người khác. Nhắn ngay một câu: "Dạ em xin lỗi, em gửi nhầm, anh bỏ qua tin vừa rồi giúp em ạ." Không xoá tin rồi im lặng, vì người nhận đã kịp thấy thông báo.
Đã nhắn tin cho dịp lẽ ra phải trao thiệp. Ví dụ đã mời ông bà của bạn thân dự tiệc mừng thọ qua tin nhắn của cháu. Ghé nhà trao thiệp hoặc ít nhất gọi điện mời lại bằng lời, nói nhẹ nhàng: "Dạ cháu nhắn qua em Lan rồi nhưng vẫn muốn được mời ông bà trực tiếp ạ." Lời mời lần hai không thừa, nó cho thấy bạn coi trọng người nhận.
Lỡ nhắn quá suồng sã với người lớn. Tin sau viết chỉn chu lại, có thể kèm một câu ngắn: "Dạ tin vừa rồi em viết vội, em xin lỗi bác." Người lớn tuổi thường quý sự tự nhận hơn là để mặc.
Câu hỏi thường gặp
Mời đám cưới qua tin nhắn có bị coi là thiếu lịch sự không?
Với bạn bè, đồng nghiệp quen nhắn tin, mời qua tin nhắn riêng kèm thiệp điện tử là phổ biến. Với người lớn tuổi, thầy cô hay họ hàng, nên trao thiệp tận tay hoặc ít nhất gọi điện trước rồi mới gửi thiệp.
Nhắn tin cho sếp ngoài giờ làm có được không?
Chỉ khi việc gấp hoặc sếp đã quen nhận tin ngoài giờ. Nếu không gấp, soạn sẵn và gửi đầu giờ sáng hôm sau. Nếu buộc phải gửi tối muộn, mở đầu bằng một câu xin lỗi vì làm phiền giờ nghỉ.
Có nên dùng biểu tượng cảm xúc trong tin nhắn công việc không?
Ở tin nhắn trang trọng hoặc gửi người lớn tuổi thì không nên. Với đồng nghiệp ngang hàng đã quen, một biểu tượng nhẹ ở cuối tin là chấp nhận được, nhưng không dùng thay cho chữ.
Cảm ơn qua tin nhắn thoại có được không?
Được với người thân thiết hoặc người lớn tuổi không quen đọc chữ. Với quan hệ công việc, tin chữ tốt hơn vì người nhận đọc được ở bất cứ đâu và đọc lại được.
Tin nhắn trang trọng dài bao nhiêu là vừa?
Ba đến năm câu là vừa với màn hình điện thoại. Nếu nội dung cần dài hơn, chuyển sang thư điện tử và nhắn một câu báo người nhận đã có thư.