Khi tặng quà khách nước ngoài, những điều kiêng phổ biến nhất xoay quanh bốn nhóm: con số (bộ bốn món với nhiều khách Đông Á), màu sắc (trắng, đen trong giấy gói ở một số nước châu Á, hoa trắng ở nhiều nơi gắn với tang lễ), đồ vật mang nghĩa chia cắt hay chết chóc (dao kéo, đồng hồ với một số khách), và đồ phạm vào nếp ăn uống của khách (đồ có cồn, đồ từ lợn, đồ da bò).
Bài này không bàn chọn món gì cho từng người, vì đó là việc của người hiểu sở thích người nhận. Ở đây chỉ gom những điều nên tránh theo nguyên tắc phổ biến, để quà của bạn không vô tình mang một nghĩa buồn. Không phải khách nào cũng để ý, và nhiều người trẻ đi làm quốc tế không còn giữ các nếp này; nhưng tránh được thì không mất gì, và khi không chắc, hỏi người hiểu khách vẫn là cách an toàn nhất.
Tình huống: chuẩn bị quà cho bốn đoàn khách trong một tuần
Chị Thảo phụ trách đối ngoại của một công ty gốm ở Bình Dương cũ, nay thuộc TP Hồ Chí Minh. Tuần hội chợ, công ty đón bốn đoàn khách: một nhà phân phối Nhật, một chuỗi cửa hàng Pháp, một nhà nhập khẩu vùng Vịnh và một khách hàng Ấn Độ. Giám đốc muốn mỗi đoàn có một món quà nhỏ mang dấu ấn của xưởng.
Ý ban đầu là một bộ bốn chén trà gốm men lam gói giấy trắng, tặng chung cho cả bốn đoàn. Khi soát lại, chị Thảo thấy món quà ấy có vài chỗ không ổn với từng đoàn: bộ bốn với khách Nhật, giấy gói trắng với khách Đông Á, và với khách Ấn Độ thì không có vấn đề gì về chén nhưng hộp gỗ có quai bằng da bò.
Chị đổi thành bộ năm chén, gói giấy xanh rêu, bỏ quai da; với đoàn vùng Vịnh thêm hộp chà là và trà thay cho hộp kẹo có rượu mà xưởng định tặng kèm. Món quà vẫn là một, chỉ khác vài chi tiết, nhưng không đoàn nào gặp điều khó xử.
Con số: những số hay được tránh
Bảng dưới gom các số được tránh phổ biến nhất. Áp dụng cho số món trong bộ quà, số bông hoa, số tiền trong phong bì mừng khi có.
| Số | Hay được tránh ở | Vì sao | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| 4 | Nhật, Hàn, cộng đồng nói tiếng Hoa | Đọc gần với chữ chết | Đổi thành bộ ba, bộ năm, hoặc bộ đôi |
| 9 | Nhật | Đọc gần với chữ khổ | Tránh bộ chín món |
| 13 | Nhiều nước phương Tây | Được coi là số không may theo thói quen dân gian | Ít ảnh hưởng đến quà, nhưng tránh khi xếp bàn, đánh số phòng cho khách |
| Số chẵn bông hoa | Nga, một số nước Đông Âu | Bó hoa số chẵn dùng cho tang lễ | Tặng hoa số lẻ, trừ con số mười ba |
Ngược lại, một số con số mang nghĩa đẹp như số tám với khách nói tiếng Hoa, nhưng bạn không cần cố nhét con số đẹp vào quà; chỉ cần tránh con số buồn là đủ. Nếu quà là bộ đồ dùng, đếm lại số món sau khi đóng hộp, vì phần đóng gói đôi khi thêm hoặc bớt một món mà người chọn không biết.
Màu sắc: giấy gói, hoa và mực viết
Giấy gói trắng hoặc đen. Ở Nhật, Hàn và nhiều cộng đồng Hoa, trắng và đen là màu của tang lễ. Gói quà bằng giấy trắng trơn hay đen trơn có thể gợi nghĩa buồn. Màu trung tính như xanh rêu, xanh đậm, nâu gỗ, vàng nhạt thường an toàn.
Đỏ là màu vui với nhiều khách Đông Á. Với khách nói tiếng Hoa, giấy gói đỏ hay có điểm đỏ mang nghĩa may mắn. Nhưng với khách Hàn, viết tên người bằng mực đỏ thì nên tránh. Màu giấy và màu mực là hai chuyện khác nhau.
Hoa trắng và hoa cúc. Ở nhiều nước Đông Á và ở Pháp, Bỉ, Ý, hoa cúc gắn với tang lễ, đặc biệt là cúc trắng. Khi tặng hoa cho khách hoặc gửi hoa đến khách sạn, chọn hoa nhiều màu, tránh bó hoa toàn trắng hay toàn cúc.
Màu xanh lá với một số khách. Một vài thói quen cho rằng mũ màu xanh lá có nghĩa xấu với khách nam nói tiếng Hoa. Điều này chỉ liên quan đến mũ, không liên quan đến giấy gói hay đồ vật màu xanh; đừng quá lo.
Khi không chắc, chọn màu của chính xưởng. Màu tự nhiên của sản phẩm, như màu men gốm, màu gỗ, màu vải mộc, ít khi mang nghĩa xấu ở đâu và còn kể được câu chuyện của nơi làm ra món quà.
Đồ vật và thành phần nên tránh
Một số món quà mang nghĩa không may vì cách đọc tên hoặc vì đụng vào nếp sống của khách. Những món hay được nhắc nhất:
- Dao, kéo, vật sắc nhọn: ở nhiều nơi gợi ý cắt đứt quan hệ. Nếu muốn tặng dao làm bếp thủ công, một số khách có thói quen đưa lại một đồng xu nhỏ để biến món quà thành việc mua bán; tốt hơn là tránh.
- Đồng hồ để bàn, đồng hồ treo tường với khách nói tiếng Hoa: cụm từ tặng đồng hồ đọc gần với đưa tiễn người qua đời.
- Ô, dù với một số khách nói tiếng Hoa: chữ ô đọc gần với chữ chia tách.
- Khăn tay ở một vài nền văn hoá gợi đến nước mắt và chia ly.
- Đồ có cồn, như rượu, bánh kẹo có rượu, với khách theo đạo Hồi và với khách không uống; đồ từ lợn hoặc có gelatin từ lợn với khách cần đồ ăn halal.
- Đồ da bò với nhiều khách Ấn Độ; đồ ăn có trứng, thịt với khách ăn chay.
- Quà quá đắt với khách làm ở công ty có quy định chặt về nhận quà, khách có thể phải từ chối hoặc khai báo.
Danh sách này không có nghĩa khách sẽ phật ý nếu nhận một trong các món trên; nhiều người chỉ cười. Nhưng quà là lời thay mặt người tặng, và một món quà không cần ai giải thích vẫn tốt hơn một món quà phải kèm lời thanh minh.
Gói và trao: năm bước cho một món quà gọn gàng
Ngoài món quà, cách gói và trao cũng nói lên sự chu đáo. Chị Thảo làm theo trình tự:
- Gỡ hết tem giá, nhãn kho, giấy bảo hành không cần thiết trước khi gói.
- Gói bằng giấy màu trung tính, nếp gấp gọn, không dùng băng dính lộ ra ngoài quá nhiều; với khách Nhật, cách gói gọn gàng được để ý không kém món quà.
- Kèm một tấm thiệp viết tay bằng mực đen hoặc xanh, hai ba câu: cảm ơn chuyến thăm và một dòng giới thiệu món quà.
- Trao bằng hai tay hoặc tay phải, nói một câu ngắn về món quà, ví dụ đây là mẫu chén xưởng làm theo kỹ thuật men cũ của vùng.
- Không ép khách mở ngay. Khách phương Tây thường mở luôn và cảm ơn; nhiều khách Đông Á mở sau; cả hai đều lịch sự.
Với đoàn đông người, quà của trưởng đoàn có thể khác một chút hoặc được trao trước; nếu chỉ có một món chung, nói rõ đây là quà gửi cả đoàn. Khi đi máy bay, quà nên nhẹ, không dễ vỡ hoặc được đóng hộp chắc, và không là chất lỏng quá dung tích cho phép mang theo.
Không chắc thì hỏi ai, hỏi thế nào
Danh sách điều kiêng nào cũng chỉ là phổ biến. Một khách Nhật sống lâu ở châu Âu có thể chẳng để ý số bốn; một khách châu Âu lại có thể rất kỹ về hoa vì gia đình vừa có chuyện buồn. Vì vậy, nguồn tin tốt nhất luôn là người hiểu chính vị khách ấy: người liên lạc phía đối tác, trợ lý của khách, phiên dịch đi cùng đoàn, hoặc đồng nghiệp đã làm việc lâu với họ.
Câu hỏi nên đặt theo hướng mời góp ý, không theo hướng thử xem khách có kiêng không. Ví dụ: "Bên em định tặng anh Tanaka một bộ chén gốm của xưởng, gói giấy xanh rêu. Anh thấy có điều gì bên em nên lưu ý thêm không ạ?". Câu hỏi như vậy cho người được hỏi cơ hội nhắc mà không làm ai ngại, và cũng cho họ biết bạn đã nghĩ trước.
Nếu không có ai để hỏi, chọn phương án ít rủi ro nhất: món nhỏ, đồ thủ công hoặc trà, giấy gói màu trung tính, số món lẻ khác chín, không có cồn, không có thành phần động vật, kèm thiệp viết tay mực đen. Một món quà như thế gần như không thể sai ở đâu, và câu chuyện bạn kể về món quà mới là phần khách nhớ lâu nhất.
Lỡ chọn trúng điều kiêng thì gỡ thế nào
Nếu phát hiện trước khi trao, đơn giản là đổi: bớt hoặc thêm một món, gói lại bằng giấy khác, thay hộp kẹo có rượu bằng hộp trà. Không cần tiếc phần đã chuẩn bị; cái giá của một lần đổi nhỏ thấp hơn nhiều so với cái giá của một món quà làm khách khó xử.
Nếu đã trao và khách tỏ ra ngần ngừ, hoặc người phiên dịch nhắc nhỏ, bạn nói nhẹ: "Em xin lỗi, em chưa biết điều này, em xin gửi lại anh món khác". Rồi thực sự gửi một món khác trong vài ngày. Với khách Đông Á, cách sửa lỗi kín đáo và nhanh được đánh giá cao hơn lời xin lỗi dài. Với khách phương Tây, phần lớn sẽ nói không sao; bạn chỉ cần cảm ơn và ghi nhớ cho lần sau.
Câu tự kiểm trước khi trao quà: số món đã đếm chưa, giấy gói màu gì, có thành phần nào đụng nếp ăn của khách không, có vật nào mang nghĩa chia cắt không, thiệp viết bằng mực gì. Năm câu ấy mất hai phút, nhưng giúp bạn khỏi phải gỡ một tình huống khó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên tặng bộ bốn món cho khách Nhật, Hàn?
Số bốn trong tiếng Nhật, tiếng Hàn và tiếng Hoa đọc gần với chữ chết, nên nhiều người tránh. Bạn chỉ cần đổi sang bộ ba, bộ năm hoặc bộ đôi; món quà vẫn giữ nguyên ý nghĩa.
Gói quà bằng giấy trắng cho khách nước ngoài có được không?
Với khách phương Tây thì thường không sao, nhưng ở Nhật, Hàn và nhiều cộng đồng Hoa, trắng và đen gắn với tang lễ. Chọn màu trung tính như xanh rêu, xanh đậm, nâu gỗ là an toàn cho mọi đoàn.
Có nên tặng đồng hồ cho đối tác người Hoa không?
Nên tránh đồng hồ để bàn và đồng hồ treo tường vì cụm từ tặng đồng hồ đọc gần với đưa tiễn người qua đời. Nhiều người trẻ không để ý, nhưng khi có lựa chọn khác thì chọn món khác.
Tặng hoa cho khách nước ngoài cần tránh gì?
Tránh bó hoa toàn trắng hay hoa cúc, vì ở nhiều nước Đông Á và một số nước châu Âu chúng gắn với tang lễ. Với khách Nga và một số nước Đông Âu, tặng số bông lẻ, trừ con số mười ba.
Quà cho khách theo đạo Hồi cần lưu ý gì?
Tránh đồ có cồn, kể cả bánh kẹo có rượu, và tránh đồ ăn có thành phần từ lợn hoặc gelatin từ lợn. Trà, chà là, đồ thủ công, đồ gốm là những lựa chọn ít rủi ro.
Lỡ tặng món quà mang nghĩa không may thì làm sao?
Nếu khách ngần ngừ hoặc được nhắc, xin lỗi ngắn, nói rằng mình chưa biết và gửi một món khác trong vài ngày. Không cần giải thích dài. Sửa nhanh và kín đáo là cách gỡ được khách quý nhất.