Ở tiệc trà chiều kiểu Âu, bạn cầm tách bằng quai với ngón cái và hai ngón đầu, không ngoắc ngón út, khuấy trà nhẹ theo chiều tới lui chứ không khua vòng, đặt muỗng trên đĩa lót sau tách, và ăn bánh từ tầng dưới lên: bánh mì kẹp mặn trước, bánh nướng ở giữa, bánh ngọt sau cùng.
Những quy tắc này bắt nguồn từ thói quen trà chiều ở Anh, nay được nhiều khách sạn và phòng trà ở Việt Nam phục vụ cho các buổi gặp gỡ, sinh nhật, tiếp khách nữ hay họp mặt nhẹ nhàng. Phần dưới không đòi bạn thuộc hết lễ nghi châu Âu, chỉ giúp bạn ngồi vào bàn mà không lóng ngóng.
Trà chiều là bữa nhẹ để trò chuyện, không phải bài kiểm tra
Chị Diệp vừa lên trưởng phòng ở một công ty ở Hà Nội, được đối tác mời đi trà chiều ở sảnh một khách sạn. Chị đến nơi, thấy bàn bày tách sứ mỏng, khay bánh ba tầng, ấm trà kèm bình sữa nhỏ và lát chanh, và bỗng thấy mình không biết bắt đầu từ đâu. Chị cầm tách bằng cả bàn tay như cầm cốc cà phê sữa, cho cả sữa lẫn chanh vào cùng một tách, rồi ăn chiếc bánh ngọt trên cùng trước vì trông đẹp nhất.
Không ai trong bàn nói gì, và thật ra cũng chẳng có gì nghiêm trọng. Nhưng chị Diệp thấy mất tự tin suốt buổi, và để ý tới cái tách nhiều hơn là câu chuyện với đối tác. Đó chính là thứ đáng tránh: lễ nghi bàn trà sinh ra để buổi gặp trôi chảy, chứ không phải để làm người ta căng thẳng.
Một buổi trà chiều thường kéo dài khoảng một đến hai tiếng, nhịp chậm, nói chuyện là chính. Biết vài điều cơ bản dưới đây, bạn sẽ dành sự chú ý cho người đối diện thay vì cho bộ đồ sứ.
Cầm tách và đĩa lót cho vững, không làm điệu
Cầm bằng quai, ba ngón. Ngón trỏ luồn hoặc kẹp vào quai, ngón cái đặt trên quai, ngón giữa đỡ phía dưới. Hai ngón còn lại co tự nhiên. Không luồn cả bàn tay qua quai, không ôm tách bằng hai tay như ôm cốc sưởi ấm.
Không ngoắc ngón út. Hình ảnh ngón út chĩa ra là kiểu làm điệu bị nhiều người coi là cố tỏ ra sang, không phải phép lịch sự thật. Để ngón út co cùng các ngón khác.
Ngồi ở bàn thấp thì nâng cả đĩa lót. Nếu bàn thấp, như bàn sofa ở sảnh, bạn cầm đĩa lót bằng tay trái ngang thắt lưng, tay phải cầm tách đưa lên miệng, uống xong đặt tách lại đĩa. Ngồi bàn cao ngang ngực thì để đĩa trên bàn, chỉ nâng tách.
Nhìn vào tách khi uống, không nhìn quanh. Uống từng ngụm nhỏ, không thổi, không húp thành tiếng. Trà nóng thì chờ, không đổ ra đĩa lót cho nguội.
Đặt tách xuống không gây tiếng. Hạ tách chạm đĩa thật nhẹ. Tiếng sứ va sứ trong phòng trà yên tĩnh nghe rõ hơn bạn nghĩ.
Sữa, chanh, đường: cho gì, cho lúc nào
Phần nhiều người lúng túng nhất là khay đi kèm ấm trà. Bảng dưới gói gọn:
| Thứ đi kèm | Dùng thế nào | Chỗ hay sai |
|---|---|---|
| Sữa | Cho một chút vào trà đen đậm, thường sau khi rót trà để chỉnh màu vừa ý | Cho sữa vào trà xanh hay trà hoa, làm mất vị |
| Chanh | Thả một lát mỏng vào trà đen nhạt, không vắt mạnh | Dùng cả sữa và chanh cùng lúc, sữa sẽ bị vón |
| Đường viên, đường cát | Gắp bằng kẹp hoặc muỗng riêng, cho vào trước khi khuấy | Dùng tay bốc đường viên, dùng muỗng mình đang khuấy để lấy đường |
| Mật ong | Rót ít từ muỗng riêng của lọ mật | Nhúng muỗng đã dùng vào lọ chung |
| Lưới lọc trà | Đặt lên miệng tách khi rót trà lá, xong đặt lại đĩa nhỏ của nó | Để lưới lọc nhỏ giọt lên khăn bàn |
Chuyện cho sữa trước hay sau là đề tài tranh luận lâu đời ở Anh, và mỗi nhà một ý. Bạn không cần chọn phe. Trong buổi trà chiều ở khách sạn, trà thường được rót trước, sữa thêm sau cho dễ chỉnh độ đậm; nếu người phục vụ rót sẵn cho bạn, cứ theo cách của họ.
Một thói quen nhỏ giúp bàn gọn: mỗi thứ đi kèm có muỗng hoặc kẹp riêng, dùng xong đặt lại đúng đĩa của nó. Muỗng khuấy trà của bạn chỉ dùng cho tách của bạn. Nếu bàn có nhiều người, chuyền bình sữa hay đĩa chanh sang người bên cạnh sau khi mình dùng, hoặc hỏi họ có cần không trước khi tự lấy lần thứ hai. Ở những bàn trà thân mật hơn, chủ buổi trà có thể hỏi từng người muốn sữa hay chanh rồi pha giúp; khi đó bạn chỉ cần trả lời rõ ràng và cảm ơn.
Khuấy trà và đặt muỗng
Khuấy trà là động tác dễ gây tiếng nhất trên bàn. Làm theo các bước sau để gọn và yên:
- Cho đường, sữa hoặc chanh vào trước, rồi mới khuấy.
- Đặt muỗng ở vị trí sáu giờ trong tách, kéo nhẹ lên vị trí mười hai giờ rồi về, vài lần. Cách khuấy tới lui này hoà tan đều mà không làm muỗng va vào thành tách.
- Không khua vòng tròn nhanh, không gõ muỗng vào miệng tách để rũ giọt.
- Nhấc muỗng ra, để giọt cuối rơi vào tách bằng cách giữ muỗng trên miệng tách một giây.
- Đặt muỗng trên đĩa lót, phía sau tách, cán hướng về phía tay phải, song song với quai. Không để muỗng nằm trong tách khi uống.
Lỡ khuấy gây tiếng, đừng dừng lại nhìn quanh. Cứ khuấy chậm lại, đặt muỗng xuống và tiếp tục câu chuyện. Không ai nhớ một tiếng leng keng, người ta chỉ nhớ người cứ xin lỗi mãi.
Ăn bánh theo tầng khay và những món hay gặp
Khay bánh ba tầng được bày theo thứ tự ăn: tầng dưới cùng là các lát bánh mì kẹp nhỏ, nhân mặn nhẹ như dưa chuột, trứng, cá; tầng giữa là bánh nướng tròn ăn kèm kem đặc và mứt; tầng trên cùng là bánh ngọt nhỏ. Bạn ăn từ dưới lên, từ mặn sang ngọt. Không cần ăn hết tầng này mới sang tầng kia, nhưng không nên bắt đầu bằng bánh ngọt trên cùng.
Lấy bánh từ khay sang đĩa riêng của mình rồi mới ăn, không cầm bánh đưa thẳng từ khay lên miệng. Bánh mì kẹp nhỏ ăn bằng tay, hai ba miếng là hết. Bánh nướng tròn thì bẻ ngang bằng tay, không cắt bằng dao, phết kem và mứt lên từng nửa, ăn từng nửa. Thứ tự kem trước hay mứt trước cũng là chuyện mỗi vùng một kiểu, bạn chọn theo ý mình.
Bánh ngọt nhỏ có thể dùng nĩa tráng miệng nếu có kem mềm; bánh khô thì cầm tay. Không chấm bánh vào trà, trừ khi bạn đang ở bàn trà thân mật với người nhà.
Nếu không ăn được món nào vì dị ứng hay kiêng, bạn bỏ qua món đó, không cần giải thích. Muốn đổi, hỏi nhẹ người phục vụ. Đừng để món đã cắn dở trên khay chung.
Ai rót trà và chuyện thanh toán khi là khách được mời
Ở bàn trà chiều, ấm trà thường đặt trên bàn để khách tự rót. Người ngồi gần ấm nhất, hoặc người đứng ra mời buổi trà, thường rót lượt đầu cho cả bàn: rót cho khách trước, mình sau cùng. Nếu bạn ngồi gần ấm và người đối diện lớn tuổi hơn, hỏi một câu "Em rót cho chị nhé?" trước khi nhấc ấm. Rót đến khoảng ba phần tư tách để còn chỗ cho sữa hoặc chanh.
Khi rót, giữ nắp ấm bằng một tay, nhất là khi ấm đã vơi và phải nghiêng nhiều. Rót xong đặt ấm lại chỗ cũ, vòi hướng ra phía không có người ngồi. Nếu ấm đã cạn, đặt nắp hơi lệch hoặc báo người phục vụ, nhiều nơi hiểu đó là tín hiệu xin thêm nước nóng.
Về thanh toán, người mời là người lo. Nếu bạn là khách, đừng giành trả khi người mời đã nói rõ đây là buổi họ mời, vì giành trả trước mặt người phục vụ khiến người mời mất mặt. Muốn đáp lễ, bạn nói một câu: "Lần sau để em mời chị nhé", rồi giữ lời. Nếu buổi gặp không rõ ai mời, hai bên trao đổi nhẹ từ lúc đặt chỗ hoặc lúc gọi món, đừng để đến khi hoá đơn đặt lên bàn mới bàn.
Người mời nên thanh toán kín đáo: ra quầy trong lúc khách đang dùng nốt bánh, hoặc ra hiệu cho người phục vụ mang phiếu đến phía mình. Như vậy cuối buổi chỉ còn lời chào, không còn cảnh đẩy qua đẩy lại.
Khăn ăn, nói chuyện và gỡ khi lỡ làm vụng
Khăn ăn trải trên đùi ngay khi ngồi xuống, dùng chấm nhẹ khoé miệng trước khi uống trà để không in vụn bánh lên miệng tách. Rời bàn giữa chừng thì gấp khăn đặt lên ghế; khi kết thúc thì đặt khăn gấp lỏng bên trái đĩa.
Câu chuyện ở bàn trà chiều thường nhẹ nhàng: kỷ niệm, sở thích, sách, du lịch, công việc ở mức chung. Đây không phải lúc để bàn giá, chuyện nhân sự hay tranh luận gay gắt. Nếu là buổi gặp đối tác, người mời thường gợi chuyện công việc sau khi trà đã rót xong lượt đầu.
Lỡ làm đổ trà ra đĩa lót, dùng khăn giấy thấm khô đáy tách trước khi nâng lên để không nhỏ giọt lên áo. Lỡ đánh rơi muỗng xuống sàn, để yên, ra hiệu người phục vụ xin muỗng khác. Lỡ cho chanh vào trà đã có sữa, sữa sẽ vón, bạn xin tách mới một cách nhẹ nhàng: "Em pha nhầm, cho em xin tách khác nhé". Người phục vụ ở phòng trà gặp chuyện này thường xuyên.
Lúc mới ngồi xuống, liếc qua bàn một lượt: bàn cao hay bàn thấp, khay bánh đặt ở đâu, ai sẽ rót trà. Ba chi tiết đó đủ để bạn chọn tư thế cầm tách và biết khi nào đưa tay lấy bánh.
Câu hỏi thường gặp
Afternoon tea và high tea có khác nhau không?
Có. Trà chiều kiểu Âu thường là bữa nhẹ giữa chiều với bánh nhỏ và trà, ngồi ở ghế thấp, nhịp thong thả. Trong cách dùng gốc ở Anh, high tea lại là bữa tối sớm đầy đặn hơn. Ở nhiều nơi, hai từ bị dùng lẫn, bạn cứ xem thực đơn của buổi đó.
Có bắt buộc phải cho sữa vào trà không?
Không. Sữa chỉ hợp với trà đen đậm, và hoàn toàn tuỳ khẩu vị. Bạn có thể uống trà nguyên vị, thêm chanh hoặc đường. Điều duy nhất nên tránh là cho cả sữa và chanh vào cùng một tách, vì sữa sẽ bị vón.
Uống trà chiều có cần mặc trang trọng không?
Thường chỉ cần trang phục lịch sự, gọn gàng như đi gặp đối tác hay đi ăn nhà hàng tử tế. Một số nơi có quy định riêng, như không mặc đồ thể thao hay dép lê. Nếu là buổi tiệc có chủ đề, xem quy định trang phục trên thiệp mời.
Có thể gọi thêm bánh hay trà khi hết không?
Ở nhiều nơi, trà được châm thêm nước nóng hoặc đổi loại theo yêu cầu, còn bánh có thể được bổ sung tuỳ quy định. Bạn hỏi nhẹ người phục vụ. Nếu bạn là khách được mời, nên hỏi ý người mời trước khi gọi thêm.
Ăn không hết bánh thì có nên xin mang về không?
Tuỳ nơi, một số khách sạn sẵn lòng gói phần bánh chưa ăn. Nếu bạn là người mời, có thể hỏi. Nếu bạn là khách được mời, không nên tự xin, trừ khi người mời gợi ý trước.
Không uống được trà thì có nên đi dự trà chiều không?
Vẫn đi được. Hầu hết nơi phục vụ trà chiều có thêm trà thảo mộc không có chất kích thích, nước ép hoặc nước lọc. Bạn báo người phục vụ khi gọi, phần bánh vẫn dùng bình thường.