Khi bị đối xử thiếu lịch sự nơi đông người, cách giữ điềm tĩnh là dừng lại vài nhịp thở trước khi đáp, đáp ngắn với giọng bình thường, không đáp trả bằng cùng mức thô lỗ, và nếu tình huống không khá hơn thì lặng lẽ rời khỏi cuộc trò chuyện đó. Mục đích không phải là thắng người kia, mà là giữ cho bản thân và những người chung quanh không bị kéo vào một cảnh khó coi.
Bài này đi qua những tình huống hay gặp ở buổi tiệc, buổi lễ: bị hỏi soi chuyện riêng, bị ngắt lời liên tục, bị chen ngang, bị nhân viên phục vụ lơ là, bị trêu đùa quá đà. Mỗi tình huống có câu đáp mẫu không gay gắt, kèm cách nhận ra lúc nên rời đi và cách gỡ nếu chính bạn đã lỡ nổi nóng.
Năm giây đầu tiên: dừng trước khi đáp
Anh Bình mở một tiệm bánh ở Huế. Ở tiệc tất niên của hội doanh nghiệp, một người khách cùng bàn hỏi to: "Tiệm nhỏ vậy một tháng lời được bao nhiêu mà đi tiệc này?" Cả bàn im. Anh kể lúc đó máu nóng dồn lên mặt, nhưng anh đã làm đúng một việc: chưa trả lời ngay. Những nhịp dưới đây là điều anh làm trong vài giây ấy.
- Thở ra chậm một hơi dài trước khi nói bất cứ điều gì. Hơi thở ra dài làm chậm nhịp tim và giảm cái muốn đáp trả ngay.
- Đặt ly hoặc đũa xuống bàn. Hai tay rảnh, đặt yên, giúp cơ thể bớt căng và ngăn bạn khỏi những cử chỉ gắt như đặt mạnh ly.
- Nhìn người kia với vẻ mặt bình thường, không nhíu mày, không cười nhạt.
- Chọn một câu đáp ngắn, giọng nhỏ hơn giọng của người kia. Anh Bình đã nói: "Dạ cũng đủ để em có dịp ngồi cùng anh chị hôm nay ạ", rồi hỏi người bên cạnh về món vừa dọn ra.
- Không quay lại chủ đề đó, kể cả khi người kia hỏi tiếp. Lặp lại câu tương tự hoặc mỉm cười và chuyển sang chuyện khác.
Năm giây không xoá được cảm giác bị xúc phạm, nhưng nó ngăn bạn nói ra câu mà mình sẽ hối hận. Phần lớn những cảnh khó coi ở bàn tiệc bắt đầu từ một câu đáp trả vội vàng chứ không phải từ câu hỏi thiếu tế nhị.
Chuẩn bị tinh thần từ trước buổi đông người
Điềm tĩnh dễ giữ hơn nhiều khi bạn không bước vào buổi tiệc với một cơ thể đã mệt. Người đói, thiếu ngủ hay vừa trải qua một ngày căng thẳng sẽ phản ứng gắt hơn với cùng một câu nói. Ăn nhẹ một chút trước khi đến những buổi tiệc mà món chính dọn ra muộn, ngủ đủ đêm trước, và dành năm phút ngồi yên trong xe trước khi bước vào.
Đồ uống có cồn làm giảm khả năng kiềm chế của chính bạn, không chỉ của người khác. Ở những buổi bạn biết trước có người hay nói khó nghe, chọn nước ép, trà hoặc nước khoáng là một cách giữ bình tĩnh rất thực tế. Từ chối rượu bằng một câu ngắn "em uống nước thôi ạ, em còn lái xe" là lời từ chối ai cũng hiểu, và đã uống rượu bia thì đừng cầm lái.
Nếu đã biết sẽ gặp một người hay hỏi soi hay trêu chọc, chuẩn bị sẵn hai ba câu đáp. Đọc lại bảng ở mục dưới và chọn những câu hợp giọng mình. Câu đã chuẩn bị sẵn giúp bạn không phải nghĩ trong lúc đang bị chạm tự ái, và nghe tự nhiên hơn bạn tưởng.
Cuối cùng, nhắc mình lý do bạn đến buổi đó: chúc mừng một người, gặp đối tác, giữ một mối quan hệ. Một câu nói khó nghe của một người không thay đổi mục đích ấy.
Tình huống hay gặp và câu đáp không gay gắt
Các câu mẫu dưới đây giữ được ba điều: không chịu nhịn đến mức tự hạ mình, không làm người kia mất mặt trước đông người, và đóng lại chủ đề càng sớm càng tốt.
| Tình huống | Câu đáp mẫu | Sau đó |
|---|---|---|
| Bị hỏi thu nhập, giá nhà, giá xe | "Dạ cũng đủ lo cho gia đình anh ạ." | Hỏi lại một câu không liên quan |
| Bị hỏi khi nào cưới, khi nào có con | "Dạ khi nào có tin vui em báo anh chị ngay." | Chuyển sang chuyện chung của bàn |
| Bị ngắt lời liên tục | "Anh cho em nói nốt ý này nhé." Giọng bình thường, nói một lần. | Nói nốt ngắn gọn, rồi nhường lời |
| Bị chen hàng ở quầy tiệc đứng | "Xin lỗi chị, em đang xếp hàng ở đây ạ." | Nếu người kia vẫn chen, để họ đi trước |
| Bị trêu về ngoại hình, giọng nói, quê quán | "Dạ anh khéo đùa", rồi không cười theo. | Chuyển sang người khác trong nhóm |
| Bị góp ý thẳng về công việc trước mặt người khác | "Em cảm ơn anh, em xin trao đổi kỹ hơn với anh sau buổi này." | Hẹn lại, không tranh luận tại bàn |
Để ý rằng không câu nào trả đũa, không câu nào giảng giải cho người kia biết họ sai. Ở nơi đông người, giảng giải dù đúng vẫn biến bạn thành một bên của cuộc tranh cãi.
Câu hỏi tò mò chuyện riêng
Người hỏi thường không có ý xấu. Ở nhiều vùng, hỏi thu nhập, hỏi chuyện cưới xin là cách hỏi thăm quen thuộc của người lớn tuổi. Nghĩ như vậy giúp bạn đáp với giọng nhẹ hơn, kể cả khi câu hỏi làm bạn khó chịu.
Bạn không có nghĩa vụ trả lời. Phép lịch sự không đòi bạn cung cấp thông tin riêng cho bất kỳ ai. Một câu đáp mơ hồ, nhã nhặn là hoàn toàn chính đáng, và người tinh ý sẽ hiểu ngay đó là lời từ chối.
Đáp mơ hồ, không nói dối. "Dạ cũng tạm ổn ạ" là mơ hồ. Bịa ra một con số là nói dối, và sẽ khó xử nếu sau này bị nhắc lại.
Nếu bị hỏi tiếp lần thứ hai. Lặp lại đúng câu cũ, cùng giọng cũ, rồi im lặng một nhịp. Sự lặp lại bình thản là tín hiệu rõ nhất rằng bạn không muốn bàn chủ đề này, mà không cần nói thẳng ra.
Đừng hỏi ngược để trả đũa. "Thế anh một tháng được bao nhiêu?" có thể làm người kia im, nhưng cả bàn sẽ thấy hai người đang đấu nhau. Câu hỏi về món ăn, về chương trình, về chuyến đi gần đây của họ đóng chủ đề mà không ai bị mất mặt.
Khi nhân viên phục vụ lơ là hoặc thiếu lịch sự
Ở nhà hàng, khách sạn, đôi khi bạn gặp nhân viên trả lời cộc, mang nhầm món, để bạn chờ quá lâu. Đây là nơi phong thái được nhìn thấy rõ nhất, vì người chung quanh, nhất là khách đi cùng bạn, sẽ để ý cách bạn đối xử với người đang phục vụ mình.
Nguyên tắc là góp ý riêng, cụ thể và nhẹ giọng. Gọi nhân viên lại gần, nói đúng vấn đề: "Em ơi, món này bàn chị chưa gọi, em kiểm tra giúp chị nhé." Không nói lớn để bàn bên cạnh nghe, không nói những câu chung chung kiểu "phục vụ kiểu gì vậy".
Nếu vấn đề lặp lại hoặc nghiêm trọng, xin gặp quản lý ca, lúc này tốt nhất là đứng dậy đi đến quầy thay vì gọi quản lý ra bàn trước mặt khách của mình. Nêu sự việc, nêu điều bạn mong muốn, chẳng hạn đổi món hay đổi người phục vụ, và cảm ơn khi được giải quyết.
Nhớ rằng nhân viên có thể đang chịu áp lực của một buổi tối đông khách. Một lời góp ý điềm tĩnh thường được sửa ngay, còn một lời trách nặng nề thường làm buổi tối của cả hai bên tệ hơn. Khi họ sửa xong, nói lời cảm ơn rõ ràng như với bất kỳ ai đã giúp mình.
Khi nào nên rời đi hoặc nhờ người khác
Có những lúc giữ điềm tĩnh tại chỗ không còn là lựa chọn tốt nhất. Đây là những dấu hiệu nên rời khỏi cuộc trò chuyện, hoặc nhờ chủ nhà can thiệp.
- Người kia đã uống nhiều. Tranh luận với người đã có hơi men gần như không bao giờ đi đến đâu. Xin phép ra chào người quen ở bàn khác hoặc ra ngoài hít thở, rồi không quay lại nhóm đó.
- Lời nói chuyển sang xúc phạm rõ rệt. Khi người kia lặp lại lời trêu chọc dù bạn đã tỏ ý không thích, hoặc nói những câu nhắm vào gia đình, quê quán, bạn có quyền rời đi mà không cần giải thích.
- Có dấu hiệu sắp to tiếng. Rời đi trước khi giọng của ai đó vượt quá tiếng nhạc. Cảnh to tiếng ở tiệc không làm ai đúng hơn, chỉ làm chủ nhà khó xử.
- Bạn là khách, người kia cũng là khách. Nhờ chủ nhà hoặc người tổ chức sắp xếp lại chỗ ngồi một cách kín đáo, chứ đừng tự xử lý trước mặt mọi người.
- Có người khác đang bị đối xử thiếu lịch sự. Giúp họ bằng cách chuyển câu chuyện, gọi họ đi cùng mình lấy đồ uống, hoặc báo người tổ chức. Không cần đứng ra tranh luận thay.
Câu rời đi gọn nhất: "Em xin phép ra chào anh chị bên kia một chút." Không cần lý do nào khác, và không cần quay lại.
Lỡ nổi nóng thì gỡ thế nào
Không ai điềm tĩnh được mọi lúc. Nếu bạn đã lỡ đáp gắt, lớn giọng hay nói một câu mỉa mai, cách gỡ tốt nhất bắt đầu bằng việc dừng lại ngay khi nhận ra, không nói thêm câu nào để bào chữa. Hít thở, hạ giọng, và nếu cần thì nói: "Em xin lỗi, em nói hơi nặng lời."
Lời xin lỗi này không có nghĩa là người kia đúng. Bạn chỉ xin lỗi cho phần cách nói của mình, không phải cho quan điểm. Tách hai thứ đó ra giúp bạn xin lỗi dễ hơn mà không thấy mình phải chịu thua.
Sau đó, xin lỗi những người chung quanh đã phải chứng kiến, nhất là chủ nhà: một câu ngắn lúc riêng tư, "Lúc nãy em để anh chị khó xử, em xin lỗi." Chủ nhà là người chịu thiệt nhiều nhất khi khách to tiếng ở bữa tiệc của họ.
Anh Bình kể có một lần khác anh không giữ được bình tĩnh, đáp lại một câu trêu bằng giọng gắt. Hôm sau anh nhắn cho người kia một tin ngắn xin lỗi vì đã nặng lời, không nhắc lại chuyện ai đúng ai sai. Người kia trả lời rằng chính họ cũng đùa quá trớn. Không phải lần nào cũng kết thúc như vậy, nhưng một lời xin lỗi ngắn gần như luôn làm mọi thứ nhẹ đi.
Câu hỏi thường gặp
Bị hỏi lương ở bàn tiệc có nên trả lời thật không?
Không bắt buộc. Một câu đáp nhã nhặn như "dạ cũng đủ lo cho gia đình ạ" là hoàn toàn lịch sự. Bạn không có nghĩa vụ chia sẻ thông tin riêng, và đáp mơ hồ tốt hơn bịa một con số.
Im lặng khi bị trêu có bị coi là yếu thế không?
Im lặng kèm vẻ mặt bình thản thường cho thấy bạn không bị lay động, không phải yếu thế. Cái làm người khác thấy yếu thế là vẻ lúng túng hoặc cố cười theo. Không cười theo là đủ để người kia hiểu.
Có nên nhắc người ngắt lời mình liên tục không?
Nhắc một lần, giọng bình thường: "Anh cho em nói nốt ý này nhé." Nếu họ vẫn ngắt, nhường lời và tiếp tục với người khác. Nhắc nhiều lần trước đông người sẽ biến cuộc trò chuyện thành một cuộc đấu.
Nhân viên phục vụ thiếu lịch sự có nên phàn nàn trước mặt khách của mình không?
Nên góp ý riêng, nhẹ giọng và cụ thể. Nếu cần gặp quản lý, tự đứng dậy đến quầy. Khách đi cùng sẽ để ý cách bạn đối xử với người phục vụ, và sự điềm tĩnh lúc này nói nhiều về bạn.
Thấy người khác bị đối xử thiếu lịch sự thì có nên lên tiếng không?
Giúp họ bằng cách chuyển câu chuyện, rủ họ đi cùng mình, hoặc báo người tổ chức. Đứng ra tranh luận thay họ trước đông người thường làm tình huống căng hơn và có khi khiến chính họ khó xử hơn.
Lỡ nặng lời ở bữa tiệc thì có cần xin lỗi chủ nhà không?
Nên xin lỗi chủ nhà một câu ngắn lúc riêng tư, vì chủ nhà là người khó xử nhất khi khách to tiếng. Không cần giải thích ai đúng ai sai, chỉ cần nhận phần cách nói của mình.