Ở nhà hàng sang trọng, gọi người phục vụ bằng ánh mắt và một cái giơ tay ngang vai là đủ; góp ý món nói nhỏ, nói cụ thể và nói ngay khi phát hiện; còn thanh toán thì người mời trả, tốt nhất là xin hoá đơn kín đáo để khách không phải chứng kiến cảnh tính tiền.
Ba việc này nghe đơn giản nhưng lại là chỗ dễ lộ sự lúng túng nhất trong một bữa ăn trang trọng. Bài này đi qua từng việc: cách gọi phục vụ trong các tình huống, cách góp ý khi món chưa đúng, cách xin và trả hoá đơn, và những thoả thuận nên có trước khi đi ăn cùng đồng nghiệp hay đối tác.
Gọi người phục vụ: những cách nên và không nên
Bắt ánh mắt trước. Ở nhà hàng tốt, người phục vụ phụ trách khu của bạn thường nhìn quanh bàn mình đều đặn. Chỉ cần ngước lên, nhìn về phía họ và hơi gật đầu, phần lớn trường hợp họ sẽ đến ngay.
Giơ tay ngang vai, lòng bàn tay mở. Khi họ chưa nhìn thấy, giơ tay vừa phải như khi muốn phát biểu trong cuộc họp nhỏ. Không vẫy, không búng tay, không gõ ly, không huýt sáo.
Gọi nhỏ khi họ đi ngang. Một câu "Anh ơi, cho em xin thêm nước" đủ để người đi ngang nghe. Không gọi với từ bàn này sang đầu kia phòng.
Nhờ người gần nhất chuyển lời. Nếu người phục vụ của bàn mình đang bận, nhờ bất kỳ nhân viên nào đi ngang: "Chị nhắn giúp anh phục vụ bàn này là bàn em cần thêm một bộ dao nĩa." Họ sẽ chuyển lời.
Đừng gọi khi người phục vụ đang nói với bàn khác. Chờ họ xong rồi mới ra hiệu. Chen vào giữa lúc họ đang đọc món cho khách khác vừa làm phiền bàn kia vừa làm họ rối.
Gọi bằng gì cho đúng. Ở Việt Nam, gọi "anh ơi", "chị ơi", "em ơi" tùy tuổi là tự nhiên. Gọi "bạn ơi" hay "phục vụ ơi" cũng được nếu nói nhỏ nhẹ. Tránh "ê" hay gọi trống không.
Khi món chưa đúng: góp ý sao cho được sửa mà không mất vui
Anh Phong làm trưởng phòng mua hàng ở Hải Phòng, mời hai khách từ Nhật Bản đi ăn tối. Món cá của một vị khách lên nguội và hơi tanh. Vị khách lịch sự ăn từng miếng nhỏ, không nói gì. Anh Phong thấy, nhưng ngại làm to chuyện trước mặt khách nên cũng im. Cả bữa có một khoảng không thoải mái mà không ai nói ra.
Ở vai chủ nhà, góp ý món của khách là việc của bạn, vì khách thường không muốn phàn nàn khi đang được mời. Cách làm gọn: kín đáo hỏi khách "Món cá có ổn không ạ?", nếu khách ngập ngừng thì ra hiệu gọi người phục vụ, nói nhỏ: "Món cá của khách bị nguội, em nhờ anh đổi giúp." Không cần bình luận về bếp, không cần nói to cho cả bàn nghe.
Góp ý tốt có ba phần: nói đúng món, nói đúng vấn đề, nói điều mình muốn. "Món bò này em gọi chín vừa mà đang còn đỏ nhiều, anh cho nướng thêm giúp em." Như vậy bếp biết chính xác cần làm gì.
Thời điểm quan trọng không kém. Góp ý khi mới ăn vài miếng thì nhà hàng đổi được ngay. Ăn gần hết rồi mới nói thì khó xử cho cả hai bên, và thường chỉ nên ghi nhận bằng lời khi ra về.
Khi bạn là khách và món của mình có vấn đề, cách nhẹ nhàng nhất là nói nhỏ với người phục vụ lúc họ ghé bàn, không cần qua chủ nhà. Nếu chủ nhà hỏi, chỉ đáp "Dạ em nhờ họ hâm nóng lại thôi ạ" để chủ nhà không phải áy náy.
Những yêu cầu nhỏ trong bữa: nói sao cho gọn
Xin thêm nước, thêm bánh mì. Ở nhà hàng tốt, người phục vụ thường tự rót nước khi thấy ly vơi. Nếu họ chưa để ý, ra hiệu và nói ngắn. Không tự với lấy bình nước ở bàn phục vụ bên cạnh.
Rơi dao nĩa, khăn ăn. Không cúi xuống nhặt dưới gầm bàn. Ra hiệu cho người phục vụ, nói nhỏ "Em làm rơi nĩa", họ sẽ mang bộ mới và tự nhặt bộ cũ.
Cần thêm gia vị hay nước chấm. Hỏi được, nhưng nếm trước rồi mới xin. Rắc muối tiêu trước khi nếm món đầu bếp đã nêm sẵn dễ bị coi là chưa tôn trọng món ăn.
Muốn gói phần ăn còn lại. Ở bữa thân mật thì hoàn toàn được, nhiều nhà hàng có hộp đựng. Ở bữa tiếp đối tác, thường không xin gói khi khách đang ngồi; nếu thấy tiếc, nhờ người phục vụ gói lúc khách đã ra xe.
Cần nhiệt độ phòng khác. Thấy lạnh vì điều hoà phả thẳng, nhờ người phục vụ điều chỉnh hoặc xin đổi bàn khi còn đầu bữa. Không tự với tay chỉnh thiết bị của nhà hàng.
Những điều không nên trả lại món
Có những trường hợp góp ý là đúng, có những trường hợp đổi món lại là đòi hỏi quá mức. Thường không nên trả lại món khi:
- Món đúng như mô tả trên thực đơn nhưng không hợp khẩu vị của bạn. Đó là chuyện lựa chọn, có thể gọi món khác và trả cả hai.
- Bạn đã ăn quá nửa rồi mới thấy không thích.
- Món cay, mặn, ngọt đúng kiểu đặc trưng của món đó, trong khi bạn không hỏi trước.
- Bạn gọi nhầm món vì không đọc kỹ thực đơn.
- Món lên chậm hơn mong đợi nhưng vẫn đúng và nóng; chậm thì nên hỏi bếp đang làm tới đâu, không nên huỷ khi món sắp ra.
Ngược lại, nên góp ý ngay khi món sai so với gọi, nguội, chưa chín, có vật lạ, có thành phần bạn đã báo dị ứng. Những lỗi này nhà hàng muốn biết, và người quản lý ca thường tự đến xin lỗi. Khi họ đến, một câu "Cảm ơn anh, đổi lại là được rồi" giúp mọi chuyện khép lại nhẹ nhàng, không cần đòi bồi thường thêm khi lỗi nhỏ đã được sửa.
Xin và trả hoá đơn kín đáo khi bạn là người mời
Ở bữa tiếp khách, hoá đơn không nên được đặt giữa bàn trước mặt khách. Các bước hay dùng:
- Dặn trước khi đặt bàn hoặc khi vừa đến: "Em là người mời, cuối bữa anh đưa hoá đơn cho em nhé."
- Ra hiệu xin hoá đơn bằng động tác giả vờ ký lên lòng bàn tay, hoặc đứng dậy nói nhỏ với người phục vụ khi khách đang dùng tráng miệng.
- Xem hoá đơn nhanh nhưng có xem, kiểm số món và số lượng. Có chỗ sai thì nói nhỏ với người phục vụ, không đọc to từng dòng.
- Thanh toán ở quầy nếu muốn kín hơn nữa, nhân lúc tiễn khách ra cửa hoặc khi khách đi rửa tay.
- Không nói về số tiền trước khách, kể cả để đùa. Khách hỏi thì chỉ cần "Dạ em lo rồi ạ".
Nếu khách giành trả, đứng ở vai chủ nhà thì giữ lời mời một cách nhẹ nhàng: "Hôm nay em mời anh, lần sau anh mời em." Câu này vừa nhận phần trả, vừa để ngỏ một dịp khác cho khách giữ thể diện. Không giằng ví, không tranh nhau ở quầy.
Nhiều chủ nhà quen một nhà hàng còn để lại thông tin thanh toán từ lúc đặt bàn, cuối bữa chỉ cần ký hoặc thậm chí không cần làm gì. Với khách quan trọng, cách này giữ được trọn vẹn không khí đến lúc chia tay.
Ai trả tiền: gợi ý theo từng kiểu bữa ăn
Chuyện ai trả gây ngượng nhiều nhất khi không ai nói rõ từ đầu. Bảng sau là thói quen phổ biến ở môi trường công sở Việt Nam, không phải luật:
| Kiểu bữa ăn | Thường ai trả | Cách nói rõ từ trước |
|---|---|---|
| Mời đối tác, khách hàng | Bên đứng ra mời | "Tối mai em mời anh chị dùng bữa" |
| Sếp rủ nhân viên đi ăn | Thường là sếp | Nhân viên cảm ơn khi về, không giành trả |
| Đồng nghiệp cùng cấp đi ăn | Chia đều hoặc mỗi người phần mình | "Mình chia nhé" nói ngay lúc rủ |
| Nhóm bạn mừng một người | Cả nhóm góp, người được mừng không trả | Một người đứng ra thu gọn sau bữa |
| Hai bên đối tác ngang nhau | Luân phiên mời | Nhắc khéo "lần trước anh mời rồi" |
Khi chia tiền, nhờ nhà hàng tách hoá đơn nếu có thể, hoặc một người trả rồi mọi người chuyển lại sau, đừng đếm tiền mặt ngay tại bàn. Đi ăn với khách nước ngoài, phong tục chia tiền có thể khác; lịch sự nhất là nói rõ ai mời ngay từ lời mời.
Lỡ làm khó xử thì gỡ thế nào
Lỡ gọi phục vụ quá to, cả phòng quay lại: hạ giọng, gật đầu xin lỗi người bàn bên, rồi nói tiếp bình thường. Không cần giải thích. Lỡ góp ý gay gắt vì đang mệt: khi người phục vụ quay lại, nói "Lúc nãy em hơi nóng, anh thông cảm, món đổi rất ổn." Một câu này khiến người phục vụ thoải mái suốt phần còn lại của bữa.
Lỡ để khách thấy hoá đơn hoặc lỡ để khách trả: cảm ơn khách chân thành, rồi chủ động hẹn mời lại trong thời gian gần. Lần sau dặn nhà hàng từ trước. Lỡ hai bên giành trả ở quầy: người được nhường là người nói câu cuối, "Vậy em xin nhận, lần sau em mời anh," rồi thôi.
Lỡ phát hiện hoá đơn sai sau khi đã ra về: gọi điện lại nhà hàng, nói ngày giờ, số bàn và chỗ sai. Phần lớn nơi sẽ hoàn lại phần chênh, và họ cảm ơn bạn vì đã báo bình tĩnh thay vì viết đánh giá gay gắt.
Câu tự hỏi trước bữa ăn: mình là chủ hay khách, ai sẽ trả, mình sẽ góp ý thế nào nếu món có vấn đề. Chuẩn bị trước ba điều này, bữa ăn sẽ ít có lúc phải ứng biến.
Câu hỏi thường gặp
Vẫy tay gọi phục vụ ở nhà hàng sang trọng có bất lịch sự không?
Vẫy mạnh hay búng tay thì không nên. Cách quen thuộc là nhìn về phía người phục vụ, hơi gật đầu, hoặc giơ tay ngang vai với lòng bàn tay mở. Khi họ đi ngang, gọi nhỏ một câu là đủ.
Món ăn không ngon thì có nên trả lại không?
Nếu món đúng như mô tả mà chỉ không hợp khẩu vị, thường không nên trả lại. Nếu món sai so với gọi, nguội, chưa chín hay có thành phần bạn đã báo dị ứng thì nên góp ý ngay, nói nhỏ và cụ thể.
Ra hiệu xin hoá đơn thế nào cho kín đáo?
Có thể làm động tác như đang ký lên lòng bàn tay khi người phục vụ nhìn về phía bạn, hoặc đứng dậy nói nhỏ với họ. Nếu là bữa tiếp khách, dặn trước để hoá đơn được đưa riêng cho bạn.
Khách giành trả tiền thì chủ nhà nên làm gì?
Giữ lời mời một cách nhẹ nhàng, ví dụ hôm nay em mời anh, lần sau anh mời em. Không giằng ví hay tranh nhau ở quầy. Nếu khách vẫn trả, cảm ơn chân thành và chủ động hẹn mời lại.
Đi ăn với đồng nghiệp có nên chia tiền ngay tại bàn không?
Nên nói rõ chia tiền từ lúc rủ đi. Cuối bữa nhờ nhà hàng tách hoá đơn, hoặc một người trả rồi mọi người chuyển lại sau. Tránh đếm tiền mặt và tính toán từng món ngay tại bàn.
Có nên khen nhân viên phục vụ khi ra về không?
Nên, nhất là khi họ đã xử lý tốt một chuyện khó như đổi món hay sắp xếp bàn gấp. Nói tên họ với quản lý ca, hoặc ghi lời khen trong phiếu góp ý, đó là sự ghi nhận có giá trị với người làm nghề.