Khi mắc lỗi nơi trang trọng, cách gỡ tốt nhất gồm ba nhịp: nhận lỗi ngay bằng một câu ngắn, sửa điều sửa được trong lúc đó, rồi đi tiếp như bình thường. Lời xin lỗi tương xứng với mức lỗi: lỗi nhỏ chỉ cần một câu, lỗi làm người khác thiệt hại mới cần thêm hành động và có khi một tin nhắn sau buổi tiệc.
Điều làm một lỗi nhỏ thành chuyện lớn thường không phải là chính lỗi đó, mà là phản ứng sau đó: xin lỗi rối rít, giải thích dài, đổ cho hoàn cảnh hoặc ngược lại, giả như không có gì. Bài này đi qua những lỗi hay gặp nhất, gọi nhầm tên, nói hớ, đến sai dịp, làm phiền người khác, kèm mức xin lỗi phù hợp và cách giúp người khác giữ thể diện khi họ là người lỡ lời.
Ba nhịp gỡ cho mọi loại lỗi
Anh Khoa vừa lên trưởng phòng đối ngoại của một doanh nghiệp ở Hà Nội. Ở buổi tiệc chào mừng đoàn đối tác, anh giới thiệu vị phó giám đốc bên kia với sếp mình bằng tên của một người khác trong đoàn. Không khí khựng lại. Anh kể sau đó đã tự đúc kết quy trình ba nhịp dưới đây, và dùng được cho hầu hết tình huống.
- Nhận ngay. Ngay khi nhận ra, nói một câu ngắn, rõ: "Em xin lỗi, em nhầm. Anh là anh Hưng." Không đợi người khác sửa giúp, không giả như không nghe thấy.
- Sửa điều sửa được. Nói lại đúng tên, lau chỗ nước đổ, đổi lại chỗ ngồi, nhờ phục vụ mang khăn mới. Phần sửa phải làm ngay, phần xin lỗi thì chỉ cần một lần.
- Đi tiếp. Quay lại câu chuyện đang dở bằng một câu bình thường. Không nhắc lại lỗi, không đùa về nó trong suốt phần còn lại của buổi tiệc.
Nhịp thứ ba khó nhất. Người vừa mắc lỗi thường muốn xin lỗi thêm lần nữa cho chắc, nhưng mỗi lần nhắc lại là kéo sự chú ý của mọi người quay về khoảnh khắc khó xử. Anh Khoa nói lần đó anh đã chủ động hỏi anh Hưng về chuyến bay, và năm phút sau không ai còn nhớ chuyện nhầm tên.
Xin lỗi bao nhiêu là vừa: thước đo theo mức lỗi
Không phải lỗi nào cũng cần xin lỗi nhiều. Xin lỗi quá mức với lỗi nhỏ cũng gây khó xử, vì người kia buộc phải trấn an bạn liên tục.
| Mức lỗi | Ví dụ | Cách xin lỗi | Có cần nhắn lại sau không |
|---|---|---|---|
| Rất nhỏ | Va nhẹ vai, nói chen một câu | Một chữ "xin lỗi" kèm ánh mắt | Không |
| Nhỏ, có người chú ý | Gọi nhầm tên, ngồi nhầm ghế | Một câu ngắn và sửa ngay | Không |
| Vừa, gây bất tiện | Làm đổ nước lên bàn người bên cạnh, quên giới thiệu một người | Xin lỗi, sửa, hỏi người kia có cần gì không | Thường không, trừ khi người kia có vẻ phiền lòng |
| Lớn, gây thiệt hại hoặc tổn thương | Làm bẩn áo người khác, nói hớ chạm vào chuyện đau | Xin lỗi riêng, đề nghị bù đắp nếu có thể | Có, trong vòng một ngày |
Đề nghị bù đắp ở đây hiểu theo nghĩa cụ thể như gửi giặt chiếc áo bị bẩn, không phải đề nghị bồi thường bằng tiền ngay tại bàn tiệc, việc đó dễ làm người kia khó nhận hơn.
Gọi nhầm tên hoặc quên tên người đang đứng trước mặt
Gọi nhầm tên thì sửa ngay. Câu "em xin lỗi, chị Vân ạ" là đủ. Không giải thích là vì người đó giống ai, vì càng giải thích càng nghe như bạn không để tâm.
Quên tên khi chuẩn bị giới thiệu. Có hai cách. Cách thứ nhất là thành thật: "Em xin lỗi, em vừa quên mất tên anh, anh nhắc giúp em được không ạ." Đa số người đều thông cảm vì ai cũng từng quên tên. Cách thứ hai là mời người kia tự giới thiệu: quay sang người thứ ba và nói "anh chị đã gặp nhau chưa nhỉ", thường hai người sẽ tự nói tên.
Bị người khác gọi nhầm tên mình. Nếu chỉ là lời chào thoáng qua, không cần sửa. Nếu họ sắp giới thiệu bạn với người khác, sửa nhẹ: "Dạ em là Hoà ạ, nhiều người hay nhầm lắm." Câu cuối giúp người kia không ngượng.
Phòng trước bằng cách nhắc tên. Khi được giới thiệu, nhắc lại tên người đó một lần trong câu chào: "Rất vui được gặp anh Hưng." Tên được nói ra thành tiếng sẽ dễ nhớ hơn nhiều so với tên chỉ được nghe.
Nói hớ chạm vào chuyện riêng của người khác
Đây là loại lỗi khó gỡ nhất vì nó chạm vào cảm xúc. Hỏi thăm vợ của một người vừa ly hôn, hỏi khi nào có em bé với một cặp đang chờ con lâu năm, nhắc đến một dự án mà người kia vừa bị rút khỏi. Bạn không hề biết, nhưng người kia vẫn bị chạm vào.
Khi nhận ra qua vẻ mặt hoặc qua lời đáp, đừng hỏi tiếp để tìm hiểu, cũng đừng xin lỗi to trước bàn vì như vậy là công bố chuyện riêng của họ cho mọi người biết. Nói khẽ "em xin lỗi, em không biết" và chuyển chủ đề. Nếu có cơ hội nói chuyện riêng sau đó, một câu ngắn "lúc nãy em hỏi vô ý quá, mong anh bỏ qua" là đủ.
Cách phòng tốt nhất là tránh những câu hỏi về hôn nhân, con cái, thu nhập, cân nặng, sức khoẻ và chuyện công việc riêng ở buổi gặp đông người, trừ khi chính người kia mở lời trước. Những câu hỏi tưởng là quan tâm này, ở bữa cơm gia đình thì bình thường, nhưng ở nơi trang trọng thì dễ đặt người khác vào thế khó trả lời.
Nếu người nói hớ là người khác và bạn có mặt, bạn có thể giúp bằng cách chuyển câu chuyện thật tự nhiên, chẳng hạn hỏi một câu về món ăn vừa dọn ra hoặc nhắc đến phần tiếp theo của chương trình.
Đến sai giờ, mặc lệch dịp, làm phiền người khác
Ngoài lời nói, còn một số lỗi về hành động hay gặp ở buổi tiệc. Mỗi lỗi có một cách gỡ ngắn gọn.
- Đến khi buổi lễ đã bắt đầu: vào nhẹ nhàng từ cửa sau, ngồi ở chỗ trống gần nhất, chờ lúc giải lao mới đến chào chủ nhà và nói một câu xin lỗi ngắn, không kể lể kẹt xe.
- Mặc lệch so với mọi người: cởi bớt áo khoác hay cà vạt nếu bạn mặc trang trọng hơn; nếu mặc giản dị hơn thì cứ giữ phong thái bình thường. Không xin lỗi về trang phục với từng người.
- Làm đổ đồ lên áo người khác: đưa ngay khăn sạch, gọi phục vụ, hỏi người đó có cần ra ngoài xử lý không. Sau đó xin số liên lạc hoặc nhờ chủ nhà để gửi lời đề nghị lo phần giặt áo.
- Ngồi nhầm chỗ người khác: đứng dậy ngay khi biết, xin lỗi người chủ chỗ, không tranh luận về sơ đồ chỗ ngồi.
- Ăn trước khi chủ nhà mời: đặt dụng cụ xuống nhẹ nhàng, chờ hiệu lệnh như mọi người. Không cần xin lỗi thành lời nếu không ai nhắc.
Điểm chung của cả năm lỗi là hành động sửa nhanh quan trọng hơn lời xin lỗi. Người chung quanh thấy bạn đã sửa thì tự nhiên xem như chuyện đã xong.
Khi đang cầm micro: nói sai, quên ý, đọc nhầm tên
Lỗi trên sân khấu khác lỗi ở bàn tiệc ở chỗ cả phòng cùng nghe thấy. Đọc nhầm tên khách mời khi giới thiệu, nói sai tên công ty đối tác, quên ý giữa bài phát biểu chúc mừng, đó là những lỗi người cầm micro sợ nhất. Ba nhịp nhận, sửa, đi tiếp vẫn dùng được, chỉ cần làm nhanh hơn và gọn hơn.
Đọc nhầm tên: dừng nửa nhịp, nói rõ tên đúng và kèm một lời xin lỗi gắn vào câu, chẳng hạn "xin trân trọng giới thiệu anh Nguyễn Văn Hưng, em xin lỗi vì vừa đọc nhầm". Hướng mắt về phía người được giới thiệu khi nói câu sửa. Sau phần phát biểu, nếu có dịp, đến chào và xin lỗi riêng họ một lần nữa.
Quên ý: đừng cố lục trí nhớ trong im lặng quá lâu. Nhìn xuống tờ ghi chú nếu có, hoặc nói một câu nối chung như "và trên hết, em xin gửi lời cảm ơn đến tất cả anh chị đã có mặt hôm nay", rồi kết thúc bằng lời chúc. Khán phòng gần như không bao giờ biết bạn đã bỏ một ý, nhưng họ sẽ nhớ nếu bạn đứng lặng nửa phút.
Cách phòng là mang theo một tấm thẻ nhỏ ghi họ tên đầy đủ, chức danh của những người sẽ nhắc tới và ba ý chính theo thứ tự. Kiểm tra cách đọc tên với ban tổ chức trước buổi lễ, nhất là tên khách nước ngoài.
Sau buổi tiệc: khi nào cần nhắn lại, nhắn gì
Phần lớn lỗi nhỏ nên được để lại ở buổi tiệc. Nhắn tin xin lỗi về chuyện gọi nhầm tên vào hôm sau chỉ làm người kia phải nhớ lại chuyện mà họ đã quên. Nhắn lại chỉ cần khi lỗi gây thiệt hại thật, khi người kia có vẻ phiền lòng rõ rệt, hoặc khi bạn đã hứa sẽ làm gì đó để bù đắp.
Tin nhắn nên gửi trong vòng một ngày, ngắn, nêu đúng việc, không biện minh, kèm một hành động cụ thể nếu có. Một mẫu tham khảo: "Chị Thảo ơi, em là Khoa ngồi cạnh chị tối qua. Em xin lỗi lần nữa vì làm đổ nước lên áo chị. Nếu chị cần, em xin gửi áo đi giặt giúp chị, chị nhắn em địa chỉ tiện lấy nhé."
Nếu người kia trả lời "không sao đâu em", thì dừng ở đó. Đừng nhắn tiếp để xin lỗi thêm. Họ đã nhận lời xin lỗi, việc tiếp tục chỉ khiến họ phải an ủi bạn.
Với lỗi chạm vào cảm xúc, như nói hớ chuyện riêng, gặp trực tiếp hoặc gọi điện thường tốt hơn nhắn tin, vì giọng nói truyền được sự chân thành mà chữ viết khó chuyển tải. Nếu không có dịp gặp lại sớm, một tin nhắn ngắn vẫn hơn là im lặng.
Câu hỏi thường gặp
Gọi nhầm tên khách quan trọng thì có cần xin lỗi nhiều lần không?
Không. Sửa ngay bằng một câu ngắn rồi đi tiếp. Xin lỗi nhiều lần làm khách phải trấn an bạn và kéo dài khoảnh khắc khó xử. Hãy chủ động hỏi khách một câu khác để câu chuyện chuyển hướng.
Quên tên người đang chào mình thì làm sao?
Chào lại thật ấm áp, trò chuyện bình thường, và tìm cơ hội để người đó tự nói tên, chẳng hạn giới thiệu họ với người thứ ba. Nếu cần, thành thật nhờ họ nhắc lại; hầu hết mọi người đều thông cảm.
Lỡ hỏi chuyện riêng làm người kia buồn thì xử lý thế nào?
Nói khẽ một lời xin lỗi, không hỏi thêm và chuyển chủ đề ngay. Xin lỗi to trước bàn tiệc vô tình công bố chuyện riêng của họ. Nếu có dịp nói riêng sau đó, nhắc lại lời xin lỗi một lần ngắn gọn.
Làm bẩn áo người khác có nên đưa tiền bồi thường ngay không?
Không nên đưa tiền ngay tại bàn tiệc vì người kia khó nhận. Giúp xử lý vết bẩn ngay lúc đó, rồi đề nghị gửi giặt áo giúp qua tin nhắn hôm sau. Đề nghị cụ thể như vậy dễ nhận hơn tiền mặt.
Đến muộn khi lễ đã bắt đầu có cần đi chào chủ nhà ngay không?
Không. Vào nhẹ nhàng, ngồi chỗ gần nhất, chờ lúc giải lao hoặc khi chủ nhà rảnh tay mới đến chào và nói một lời xin lỗi ngắn. Đi chào ngay khi lễ đang diễn ra sẽ làm gián đoạn thêm.
Người khác mắc lỗi trước mặt mình thì nên làm gì?
Giúp họ giữ thể diện: không nhìn chằm chằm, không cười, không nhắc lại. Nếu được, chuyển câu chuyện hoặc lặng lẽ giúp sửa, như đưa khăn sạch hay nói nhỏ tên đúng của người mà họ vừa gọi nhầm.