Khi tiếp đối tác ở văn phòng, chén trà hay ly nước nên có mặt trên bàn trong vài phút đầu, trước khi bắt đầu bàn việc; người mang vào đặt khay ở góc bàn, mời khách chính trước, rồi rút ra nhẹ nhàng. Trong lúc bàn việc, người có vai chủ nhà để ý châm thêm, nhưng không cắt ngang câu chuyện quan trọng.
Văn phòng nhỏ thường không có người phục vụ riêng, nên việc này rơi vào lễ tân, trợ lý hay chính người tiếp khách. Phần dưới gợi cách chuẩn bị, phân vai, nhịp mời, thứ nên có ngoài trà, và cách xử lý khi có trục trặc.
Anh Tín và buổi tiếp khách đầu tiên ở xưởng gỗ
Anh Tín chủ một xưởng gỗ nhỏ ở Đồng Nai, lần đầu đón đoàn ba người của một công ty nội thất từ TP Hồ Chí Minh xuống xem mẫu. Văn phòng xưởng chỉ có một phòng họp nhỏ, một bạn kế toán kiêm lễ tân. Khách ngồi vào bàn được mười phút, anh Tín mới nhớ ra chưa có nước, đứng dậy gọi với ra ngoài. Bạn kế toán bưng vào khay trà nóng giữa trưa nắng, rót giữa lúc khách đang trình bày số liệu, chen tay qua tài liệu trên bàn.
Không có gì sai lớn, nhưng cả buổi bị ngắt nhịp hai lần, và khách phải chờ lâu cho một ly nước giữa trời nóng. Những trục trặc này đều nằm ở phần chuẩn bị trước, không phải ở thao tác rót trà.
Với doanh nghiệp nhỏ, cách tiếp nước khách là một trong những thứ đối tác ghi nhận đầu tiên về nếp làm việc của công ty. Không cần sang trọng, chỉ cần đúng lúc, đủ lựa chọn, gọn gàng. Phần sau đi qua từng chặng, từ hôm trước buổi gặp đến khi khách ra về.
Chuẩn bị từ hôm trước và nửa tiếng trước giờ hẹn
Một danh sách ngắn giúp bất kỳ ai trong văn phòng cũng làm được, kể cả khi người thường làm vắng mặt:
- Hỏi số người đến và giờ đến, ghi rõ ai là khách chính. Nếu được, hỏi trước khách có kiêng gì không, nhất là khi khách là người nước ngoài.
- Chọn đồ uống theo thời tiết và giờ: buổi sáng mùa lạnh hợp trà nóng; buổi trưa nắng nên có thêm nước lọc mát hoặc trà đá nhẹ. Luôn có nước lọc đóng chai hoặc bình nước sạch.
- Kiểm bộ ấm chén, ly: đủ số, cùng một bộ, không sứt, không đọng cặn. Thêm khăn giấy, lót ly nếu bàn bằng gỗ.
- Nửa tiếng trước giờ hẹn, đun nước, tráng ấm chén, để sẵn trà khô trong ấm, chưa rót nước pha.
- Khi khách đến cổng, người đón báo vào để bên trong pha trà. Trà vừa ngấm khi khách ngồi xuống là đẹp nhất.
- Dọn phòng họp: bàn sạch, ghế đủ, không còn ly cũ của buổi trước, điều hoà đã bật sẵn.
Chỗ hay quên nhất là nước lọc. Không phải ai cũng uống trà, và người vừa đi đường xa thường muốn một ngụm nước mát trước. Đặt sẵn mỗi chỗ ngồi một chai nước nhỏ là cách đơn giản để không ai phải xin.
Ai mang vào, ai rót: phân vai theo quy mô văn phòng
Không có quy định cứng, nhưng phân vai rõ trước giúp tránh cảnh hai người cùng đứng dậy hoặc không ai đứng dậy:
| Văn phòng | Người mang khay | Người rót, châm |
|---|---|---|
| Có lễ tân hoặc trợ lý | Lễ tân hoặc trợ lý | Người mang khay rót lượt đầu, sau đó người tiếp khách cấp thấp nhất trong phòng châm |
| Nhỏ, không có người phục vụ | Nhân viên trẻ nhất hoặc người được phân công trước | Người tiếp khách tự rót, mời khách chính trước |
| Chủ doanh nghiệp tự tiếp một mình | Chủ tự mang vào trước khi ngồi | Chủ rót và mời, không đi ra vào nhiều lần |
| Khách đông, buổi họp dài | Đặt sẵn bình, ly, nước chai từng chỗ | Khách tự lấy, người chủ trì mời một câu chung |
Nếu bạn là cấp quản lý mà tự rót trà cho khách, điều đó không hề làm bạn mất vị thế. Ngược lại, nhiều đối tác lớn tuổi đánh giá cao người chủ tự tay mời nước. Điều nên tránh là để khách thấy hai người trong công ty đùn đẩy nhau việc rót.
Một cách phân vai gọn cho văn phòng dưới mười người: ghi tên một người phụ trách nước tiếp khách trong tuần và một người dự phòng, dán bảng nhỏ trong phòng bếp. Người phụ trách nắm lịch hẹn, biết khách nào đến lúc nào, và tự chuẩn bị mà không cần chờ nhắc. Cách này nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng chính nó giúp anh Tín không phải đứng dậy gọi với ra ngoài như buổi đầu tiên. Sau vài tuần, việc mời nước trở thành nếp, khách đến lúc nào cũng có ly nước mát hay chén trà nóng đúng lúc.
Mời lúc nào để không cắt ngang buổi bàn việc
Lượt đầu: trước khi vào việc. Sau phần chào hỏi, trao danh thiếp, mọi người vừa ngồi xuống là lúc mang trà vào. Người tiếp khách nói một câu: "Mời anh chị dùng nước rồi mình bắt đầu". Khoảng một hai phút uống nước cũng là lúc mọi người lấy tài liệu, mở sổ.
Đặt ly ở phía tay phải của khách. Người mang khay đi vòng phía sau ghế, đặt chén hay ly ở phía tay phải khách, tránh với tay qua mặt người hoặc đè lên tài liệu. Nếu không đi vòng được, đặt ở góc bàn gần khách nhất và mời.
Châm thêm vào quãng nghỉ. Trong lúc bàn việc, chỉ châm khi có quãng dừng: lúc chuyển chủ đề, lúc ai đó lật tài liệu, lúc nghỉ giữa giờ. Đang lúc khách trình bày con số hay đang thương lượng thì để yên, kể cả khi chén đã cạn.
Thay trà khi buổi họp kéo dài. Sau khoảng một tiếng, trà đã nhạt và nguội. Người phụ trách có thể nhắn nhẹ người chủ trì, chờ giờ nghỉ rồi thay ấm mới, hoặc mang thêm nước lọc.
Khách đứng dậy xem mẫu, đi xưởng. Khi buổi gặp chuyển ra ngoài phòng, mang theo nước chai cho khách, nhất là khi đi qua khu nóng hoặc ồn. Đây là chi tiết khách nhớ lâu.
Ngoài trà nên có gì trên bàn
Trà là đồ uống mời khách quen thuộc nhất ở Việt Nam, nhưng một khay tiếp khách chu đáo thường có thêm vài thứ để ai cũng có lựa chọn:
- Nước lọc chai nhỏ hoặc bình kèm ly, cho người không uống trà hay cần uống thuốc.
- Một loại nước không có cà phê như trà thảo mộc nhẹ hay nước ấm, cho người không dùng chất kích thích vào buổi chiều.
- Cà phê nếu văn phòng có sẵn, hỏi khách trước thay vì pha sẵn.
- Đồ ăn nhẹ gọn như bánh nhỏ, trái cây cắt sẵn có dĩa, chỉ khi buổi gặp dài hoặc giữa giờ ăn. Tránh món dính tay, nhiều vụn, mùi mạnh.
- Khăn giấy đặt ở góc khay, không để mỗi chỗ một xấp lộn xộn.
Không nên mời rượu bia trong buổi làm việc ở văn phòng, kể cả khi đó là thói quen của một số nơi. Buổi làm việc cần đầu óc tỉnh táo, và nhiều khách phải tự lái xe về. Nếu muốn cảm ơn đối tác bằng một bữa ăn, hãy hẹn riêng một buổi khác và để họ tự chọn có dùng đồ uống có cồn hay không.
Khách lớn tuổi, khách nước ngoài, khách đến muộn: chỉnh nhỏ cho từng người
Khách lớn tuổi. Chọn chén có thành dày hơn hoặc cốc có quai để khách không bị nóng tay, rót vơi hơn bình thường, đặt chén gần tay khách thay vì để giữa bàn. Nếu khách quen uống trà đặc, hỏi một câu "Bác uống đậm hay nhạt ạ?" ngay lượt đầu, khách sẽ thấy được để ý.
Khách nước ngoài. Không mặc định khách thích hay ghét trà Việt. Hỏi ngắn khách muốn trà, cà phê hay nước, có dùng đường không. Với khách lần đầu uống trà xanh đậm, có thể giới thiệu một câu về loại trà, nhưng không ép thử. Nếu khách kiêng một số đồ uống vì lý do riêng, cứ đổi sang nước lọc, không hỏi thêm vì sao.
Khách đến muộn khi buổi họp đã bắt đầu. Người phụ trách mang chén hay ly mới đặt lặng lẽ trước chỗ khách, không chờ người chủ trì nhắc, không hỏi to giữa phòng. Người tiếp khách gật đầu mời bằng ánh mắt hoặc một câu thật ngắn.
Khách mang theo đồ uống riêng. Một số người mang bình nước của mình vì thói quen hoặc vì sức khoẻ. Không cần nài khách dùng trà của văn phòng, chỉ mời một lần và để khách tự nhiên.
Khách đi cùng lái xe hoặc trợ lý ngồi chờ bên ngoài. Mời người chờ một ly nước và chỗ ngồi mát. Đây là chi tiết nhỏ mà khách chính thường biết và nhớ, vì người đi cùng sẽ kể lại.
Dọn bàn, tiễn khách và gỡ khi có trục trặc
Khi khách đứng dậy ra về, người tiếp khách tiễn khách ra cửa hoặc xuống tận xe trước, việc dọn bàn để sau. Không dọn ly ngay trước mặt khách đang chào nhau, vì cử chỉ đó giống như mời khách về nhanh. Khách đi rồi thì dọn ngay, để phòng sẵn sàng cho buổi kế tiếp và không đọng cặn trà trong chén.
Nếu trà mang vào bị nguội hoặc quá đặc, người tiếp khách nói nhẹ: "Trà nguội rồi, để em cho thay ấm khác", rồi nhắn người phụ trách. Không trách nhân viên trước mặt khách, vì khách sẽ thấy khó xử hơn cả chén trà nguội. Nếu đổ trà lên tài liệu của khách, xin lỗi ngay, đưa khăn giấy, hỏi có cần in lại không và làm ngay nếu văn phòng có máy in.
Nếu quên chuẩn bị và khách đã ngồi vào bàn, đừng gọi với ra ngoài. Người tiếp khách xin phép một câu, ra ngoài nhắn người làm, rồi quay lại tiếp tục câu chuyện. Trong lúc chờ, rót nước lọc nếu có sẵn.
Sau mỗi buổi tiếp khách, người phụ trách nên điểm lại: khách có phải chờ nước không, có ai phải xin thứ gì mà mình không chuẩn bị không, có lúc nào việc mời nước làm gián đoạn câu chuyện không. Ghi lại một dòng cho lần sau, văn phòng nhỏ sẽ dần có nếp riêng.
Câu hỏi thường gặp
Tiếp đối tác ở văn phòng nên mời trà hay cà phê?
Trà là lựa chọn an toàn vì hợp nhiều lứa tuổi, nhưng nên hỏi khách trước nếu có thể. Luôn có thêm nước lọc. Với khách nước ngoài, hỏi họ muốn trà, cà phê hay nước, vì thói quen uống khác nhau nhiều.
Giám đốc có nên tự rót trà cho khách không?
Hoàn toàn được, nhất là khi văn phòng nhỏ hoặc khách là người lớn tuổi, được kính trọng. Giám đốc tự rót cho khách chính lượt đầu thể hiện sự trân trọng. Sau đó có thể để nhân viên trong phòng châm tiếp cho tiện.
Có cần mời nước khi buổi họp chỉ kéo dài mười lăm phút không?
Có. Kể cả buổi gặp ngắn, một ly nước lọc đặt sẵn là phép lịch sự cơ bản. Không cần pha trà nếu không kịp, nhưng không nên để khách ngồi bàn trống, nhất là khi họ vừa đi đường xa.
Rót trà giữa lúc khách đang trình bày có sao không?
Nên tránh. Tiếng rót, tay đưa ngang tầm mắt khiến người nói mất tập trung. Chờ khách nói xong một ý hoặc có quãng nghỉ rồi mới châm. Nếu chén khách đã cạn lâu, có thể đặt thêm chai nước nhỏ bên cạnh mà không rót.
Khách để nguyên chén trà không uống thì có nên hỏi không?
Có thể hỏi nhẹ một lần, ví dụ "Anh có muốn đổi sang nước lọc không ạ?". Nếu khách nói không cần, để yên. Nhiều người chỉ uống ít khi làm việc, không có nghĩa là họ chê trà.
Sau buổi tiếp khách, dọn bàn lúc nào là phù hợp?
Sau khi khách đã rời phòng và được tiễn ra cửa. Dọn ngay trước mặt khách đang chào tạm biệt dễ bị hiểu là giục khách về. Khi khách đi rồi, dọn sớm để phòng sạch cho buổi sau và chén không bị đóng cặn.