Ở tiệc trang trọng, chủ tiệc hoặc người được giao là người nâng ly đầu tiên; khách chờ lời mời, nâng ly ngang tầm mắt, nhìn về phía người được chúc, nhấp một ngụm nhỏ rồi đặt ly xuống. Chạm ly là tuỳ bàn, không bắt buộc, và nâng ly bằng nước lọc hay đồ uống không cồn vẫn hoàn toàn đúng phép.
Nâng ly chúc mừng là khoảnh khắc ngắn nhưng nhiều người lúng túng: không biết đứng hay ngồi, có cần cụng ly với từng người không, người được chúc có uống không. Phần dưới gỡ từng câu hỏi đó, áp dụng cho tiệc cưới, tiệc kỷ niệm thành lập công ty, tiệc chiêu đãi đối tác và tiệc gia đình có khách quý.
Khoảnh khắc nâng ly ở tiệc kỷ niệm của anh Phong
Anh Phong là trưởng phòng kinh doanh của một công ty ở Hải Phòng, được giao nâng ly chúc mừng trong tiệc kỷ niệm mười năm thành lập. Ở bàn khách mời, các vị đối tác lớn tuổi ngồi ngay ngắn, vài người trẻ trong công ty đã cầm ly cụng nhau từ khi món khai vị vừa lên. Đến lúc anh Phong đứng dậy, một nửa bàn đã uống gần hết ly, nửa còn lại không biết nên đứng theo hay ngồi yên.
Lời chúc vẫn ổn, nhưng khoảnh khắc đáng ra trang trọng bị loãng đi vì mỗi người làm một kiểu. Đó là chỗ nghi thức nâng ly giúp ích: nó cho mọi người một nhịp chung để cùng hướng về một người hay một dịp, trong vài chục giây. Không ai phải uống nhiều, không ai phải làm gì cầu kỳ, chỉ cần biết thứ tự.
Cũng cần nói rõ: nâng ly là cử chỉ chúc mừng, không phải mời uống. Ly trong tay bạn có thể là rượu vang, nước ép, trà đá hay nước lọc. Điều mọi người nhìn thấy là bạn đứng lên hoặc nâng ly cùng lúc, nhìn về đúng người, và mỉm cười. Một buổi tiệc đúng nghĩa trang trọng không bao giờ bắt khách phải uống cạn để chứng tỏ thành ý.
Ai nâng ly, vào lúc nào: thứ tự thường gặp
Thứ tự dưới đây là nếp phổ biến ở tiệc trang trọng. Chương trình cụ thể có thể khác, nên nghe người dẫn chương trình và nhìn chủ tiệc:
| Thời điểm | Ai nâng ly | Nội dung |
|---|---|---|
| Đầu tiệc, sau phần phát biểu khai mạc | Chủ tiệc hoặc người đứng đầu đơn vị tổ chức | Chào mừng khách, nêu lý do buổi tiệc |
| Khi món chính đã lên hoặc ở phần tráng miệng | Người được chủ tiệc mời: khách danh dự, đại diện đối tác | Chúc mừng, cảm ơn chủ tiệc |
| Tiệc cưới, phần nghi lễ trên sân khấu | Đại diện gia đình hai bên, cô dâu chú rể | Cảm ơn khách, mời cả hội trường nâng ly |
| Tiệc gia đình có khách | Chủ nhà, thường người lớn tuổi nhất | Chào đón khách, chúc sức khoẻ |
| Cuối tiệc | Chủ tiệc, ngắn gọn | Cảm ơn khách đã đến, chúc về an toàn |
Nguyên tắc dễ nhớ nhất: khách không tự đứng lên nâng ly chung cho cả hội trường khi chủ tiệc chưa nâng ly đầu tiên. Nếu bạn muốn chúc riêng chủ tiệc hay một người ở bàn mình, hãy chờ sau lượt nâng ly chung, và làm ở phạm vi bàn mình, không làm cả phòng phải dừng lại.
Năm động tác khi cả phòng nâng ly
Khi người dẫn chương trình mời mọi người nâng ly, bạn chỉ cần làm theo nhịp sau:
- Đặt dao nĩa xuống, ngừng nói chuyện và quay người về phía người phát biểu. Nếu đang nhai, nuốt xong rồi mới nâng ly.
- Đứng lên nếu người mời nói "xin mời quý vị đứng lên" hoặc thấy chủ tiệc và bàn chính đứng. Nếu người mời không nói, phần lớn tiệc ngồi tại chỗ. Người lớn tuổi, người đi lại khó khăn có thể ngồi, không ai trách.
- Cầm ly bằng tay phải, nâng lên khoảng ngang vai hoặc ngang tầm mắt, ly vang cầm ở chân ly, ly nước hay cốc thì cầm thân.
- Nhìn về phía người được chúc hoặc người đang nâng ly, mỉm cười, có thể đáp lại câu chúc như "Chúc mừng" hay "Sức khoẻ" theo nhịp chung.
- Nhấp một ngụm nhỏ rồi đặt ly xuống, ngồi lại nếu đã đứng. Không cần uống cạn, không cần uống nhiều hơn người khác.
Chỗ hay sai: đã uống hết ly từ trước nên lúc nâng ly cầm ly rỗng. Nếu vậy, cứ nâng ly rỗng hoặc ly nước lọc, không cần vội gọi rót thêm. Tốt nhất, từ đầu tiệc để dành một ít đồ uống trong ly, hoặc luôn có ly nước lọc bên cạnh.
Chạm ly: khi nào nên, khi nào chỉ nâng ly là đủ
Bàn nhỏ, người ngồi gần: chạm ly được. Ở bàn tròn sáu đến mười người, mọi người thường chạm ly với người hai bên và người đối diện nếu với tới. Chạm nhẹ phần thân ly, không chạm miệng ly, nhìn vào mắt người mình chạm ly.
Bàn dài, tiệc đông: nâng ly và nhìn là đủ. Không cần đứng lên đi vòng chạm ly với từng người, càng không chồm người qua bàn. Nâng ly về phía người ở xa, gật đầu, mỉm cười.
Ly mỏng, ly đắt: chạm thật khẽ. Ly pha lê mỏng có thể nứt khi chạm mạnh. Nhiều người chỉ đưa ly lại gần nhau mà không chạm hẳn. Không ai cho đó là lạnh lùng.
Tiệc rất trang trọng kiểu chiêu đãi ngoại giao: thường không chạm ly. Ở các buổi chiêu đãi theo nghi thức châu Âu, khách thường chỉ nâng ly và nhìn về người được chúc. Nếu chủ tiệc không chạm ly, bạn cũng không cần chạm.
Đang cầm ly nước, ly nước ép: chạm vẫn được. Đồ uống trong ly không quyết định việc chạm ly. Nếu người bên cạnh đưa ly về phía bạn, bạn cứ chạm nhẹ đáp lễ.
Người được chúc, người không uống rượu và người phải lái xe
Khi bạn là người được chúc, như người được vinh danh, cô dâu chú rể hay người mừng thọ, phép phổ biến là bạn không nâng ly uống cho chính mình trong lúc mọi người chúc. Bạn ngồi hoặc đứng yên, mỉm cười, gật đầu cảm ơn, và sau khi mọi người đã nhấp ly, bạn có thể nâng ly đáp lại: "Xin cảm ơn mọi người". Ở tiệc Việt, nhiều nơi để người được chúc nâng ly cùng mọi người, điều đó cũng không sai; bạn nhìn chủ tiệc mà làm theo.
Người không uống rượu bia vì sức khoẻ, vì đang mang thai, vì nguyên tắc riêng hay vì đơn giản là không thích, cứ nâng ly với nước lọc, trà hay nước ép. Không cần giải thích, không cần cầm ly rượu chỉ để cho đẹp. Nếu phục vụ định rót rượu vào ly bạn trước phần nâng ly, đặt nhẹ tay gần miệng ly và nói "Em xin nước lọc thôi ạ".
Người phải tự lái xe về không uống rượu bia, dù chỉ một ngụm. Đây là quy định của pháp luật và cũng là sự tôn trọng với người đi đường. Bạn vẫn nâng ly đầy đủ với ly nước. Chủ tiệc chu đáo sẽ để sẵn đồ uống không cồn ở mỗi bàn, và người dẫn chương trình có thể nhắc một câu nhẹ nhàng trước khi kết thúc: ai đã dùng đồ uống có cồn xin để người khác đưa về hoặc gọi xe.
Khi bạn là chủ tiệc: chuẩn bị phần nâng ly cho gọn
Phần nâng ly trôi chảy hay lộn xộn phần lớn do chủ tiệc quyết từ trước. Nếu bạn đứng ra tổ chức tiệc công ty, tiệc gia đình hay bữa chiêu đãi đối tác, đi qua các việc sau:
- Chọn trước ai nâng ly và vào lúc nào, báo cho người dẫn chương trình và cho chính người được giao, ít nhất một ngày trước tiệc. Người được giao nâng ly cần biết họ nói bao lâu và chúc về điều gì.
- Giới hạn số lượt nâng ly chung: thường một lượt đầu tiệc, một lượt của khách danh dự, một lượt kết thúc là đủ. Quá nhiều lượt khiến khách mệt và dễ thành mời uống liên tục.
- Đặt đồ uống không cồn ở mọi bàn: nước lọc, nước ép hoặc nước có ga không cồn, để ai cũng có thứ để nâng ly mà không phải xin.
- Dặn phục vụ rót trước lượt nâng ly khoảng vài phút, rót vừa phải, hỏi khách muốn đồ uống nào thay vì rót rượu cho tất cả.
- Nhờ người dẫn chương trình nói rõ đứng hay ngồi, để khách không phải nhìn nhau đoán.
- Chuẩn bị xe hoặc dặn khách sắp xếp người đưa về nếu tiệc có phục vụ rượu bia, và nhắc một câu nhẹ nhàng ở lượt nâng ly cuối.
Chủ tiệc không cần bày rượu đắt để tiệc trang trọng. Một phần nâng ly ngắn, đúng nhịp, ai cũng có ly để nâng và ai cũng về nhà an toàn mới là điều khách nhớ.
Lỡ làm sai lúc nâng ly và cách gỡ
Lỡ uống trước khi chủ tiệc nâng ly, bạn đặt ly xuống, chờ, rồi nâng ly cùng mọi người như bình thường. Không ai đếm ngụm của bạn. Lỡ làm đổ ly khi đứng dậy, đặt khăn ăn lên chỗ đổ, ra hiệu người phục vụ, rồi tiếp tục nâng ly bằng ly nước của mình. Đừng cúi xuống lau giữa lúc cả phòng đang hướng về người phát biểu.
Lỡ chạm ly quá mạnh, ly mẻ hoặc vỡ, bạn đặt ly xuống ngay, xin lỗi người bên cạnh, kiểm tra xem có ai bị đứt tay không, và để phục vụ thu dọn mảnh vỡ. Không tự nhặt bằng tay trần. Sau phần nâng ly, xin lỗi chủ tiệc một câu ngắn là đủ, không cần nhắc lại nhiều lần.
Lỡ đứng lên trong khi mọi người ngồi yên, cứ mỉm cười, nâng ly và ngồi xuống sau khi nhấp, như thể đó là ý bạn muốn đứng để kính trọng người được chúc. Thật ra nhiều người còn thấy đó là cử chỉ đẹp.
Vào bàn tiệc, xác định ngay ly nào là ly nước của mình, ai là chủ tiệc, và mình có lái xe về không. Nắm ba điều đó từ đầu, bạn sẽ bình thản khi người dẫn chương trình mời cả phòng nâng ly.
Câu hỏi thường gặp
Khách có được tự đứng lên nâng ly chúc chủ tiệc không?
Được, nhưng nên chờ sau khi chủ tiệc đã nâng ly đầu tiên, và tốt nhất là hỏi ý người dẫn chương trình hoặc chủ tiệc trước. Nếu chỉ chúc trong phạm vi bàn mình, bạn nâng ly ngồi tại chỗ và nói nhỏ vừa đủ bàn nghe.
Nâng ly bằng nước lọc có bị coi là thiếu lịch sự không?
Không. Ở tiệc trang trọng, điều quan trọng là bạn cùng hướng về người được chúc và nâng ly đúng nhịp. Đồ uống trong ly là lựa chọn riêng của mỗi người. Nhiều tiệc còn chuẩn bị sẵn nước ép hoặc nước có ga không cồn cho phần nâng ly.
Có cần chạm ly với tất cả mọi người trong bàn không?
Không cần. Chạm ly với người ngồi hai bên và người với tới là đủ. Với người ngồi xa, nâng ly, nhìn và gật đầu. Đi vòng quanh bàn để chạm ly từng người dễ làm gián đoạn phần chúc mừng.
Người được chúc có uống cùng mọi người không?
Theo phép phổ biến ở tiệc kiểu Âu, người được chúc không uống cho chính mình mà mỉm cười cảm ơn, rồi nâng ly đáp lại sau. Ở tiệc Việt, nhiều nơi để người được chúc nâng ly cùng. Bạn quan sát chủ tiệc để làm theo cho hợp không khí.
Nâng ly có phải uống cạn không?
Không. Ở tiệc trang trọng, nhấp một ngụm nhỏ là đủ. Uống cạn không làm lời chúc thêm thành ý, và với rượu thì còn ảnh hưởng tới sức khoẻ và việc đi lại sau tiệc. Ai ép người khác uống cạn là trái với tinh thần của nghi thức này.
Đang dùng bữa mà mọi người nâng ly thì làm thế nào?
Đặt dao nĩa xuống ở tư thế nghỉ, nuốt xong miếng đang ăn, dùng khăn chấm nhẹ miệng rồi mới nâng ly. Nâng ly khi miệng còn đầy thức ăn dễ gây ngượng, nhất là khi người bên cạnh quay sang chạm ly.