Ở nhà hàng cao cấp, bạn không cần biết trước tên món hay cách chế biến; hỏi người phục vụ là đúng phép và được chờ đợi. Gọi món khéo gồm ba việc: hiểu thực đơn đang cầm là kiểu nào, gọi nhịp nhàng với người cùng bàn, và chọn đồ uống theo ý mình mà không ngại từ chối rượu.
Bài này giải thích hai kiểu thực đơn hay gặp, cách hỏi phục vụ cho ra thông tin dùng được, thứ tự gọi khi đi cùng khách hay cùng sếp, chuyện đồ uống, và những lúc lúng túng như không hiểu tên món hay gọi trúng món mình không ăn được.
Hai kiểu thực đơn hay gặp và đọc thế nào
Thực đơn theo món. Món được chia theo nhóm: khai vị, súp, món chính, món phụ ăn kèm, tráng miệng. Mỗi người tự chọn từng món, không bắt buộc gọi đủ các nhóm. Phần lớn người gọi một khai vị và một món chính, tráng miệng quyết định sau.
Thực đơn nếm thử. Bếp đã định sẵn một chuỗi nhiều món nhỏ, lên lần lượt. Thường cả bàn cùng gọi kiểu này để nhịp lên món đều nhau. Nếu chỉ một người gọi trong khi người khác gọi theo món, nhà hàng có thể khó sắp xếp; hỏi trước.
Thực đơn theo set có vài lựa chọn. Bạn chọn một trong hai ba món ở mỗi phần. Kiểu này hay gặp vào buổi trưa, gọn và nhanh.
Món của ngày, món theo mùa. Thường được nhân viên đọc miệng hoặc ghi trên một tờ riêng. Nếu không nghe rõ, nhờ họ nhắc lại; không có gì ngại.
Những chữ hay gặp trên thực đơn. Tên vùng, tên cách chế biến bằng tiếng nước ngoài như áp chảo, nướng than, hầm chậm, ăn tái. Không biết thì hỏi "Món này nấu thế nào, ăn có vị ra sao ạ?" Đó là câu hỏi người phục vụ được đào tạo để trả lời.
Hỏi phục vụ sao cho ra thông tin dùng được
Chị Ngọc, nhân viên mới ở phòng đối ngoại một công ty tại TP Hồ Chí Minh, lần đầu đi ăn tối cùng giám đốc và khách ở một nhà hàng kiểu Âu. Chị ngại hỏi vì sợ lộ là chưa quen, nên chọn món có cái tên nghe quen nhất, rồi nhận về một đĩa thịt bò gần như sống mà chị không ăn được. Một câu hỏi đã tránh được chuyện đó.
Câu hỏi "Món nào ngon?" thường cho câu trả lời chung chung. Câu hỏi tốt cho người phục vụ biết bạn thích gì và tránh gì: "Em thích món vị thanh, không cay, không ăn được đồ tái. Món chính nào hợp với em?" hoặc "Bàn có một anh ăn chay, bếp có làm được món chính nào không ạ?"
Với món thịt, người phục vụ thường hỏi độ chín. Nếu không quen thuật ngữ, cứ nói bằng tiếng Việt: chín kỹ, chín vừa còn hồng, hay tái. Với cá, có thể hỏi có xương không. Với món lạ, hỏi khẩu phần lớn hay nhỏ để tính gọi thêm món phụ hay không. Nếu thực đơn có món nhiều người cùng ăn, như thịt nướng nguyên khối cho hai người hay đĩa hải sản lớn, hỏi rõ khẩu phần dành cho mấy người để không gọi trùng. Hỏi hai ba câu là bình thường; hỏi kỹ từng món trong cả thực đơn khi cả bàn đang chờ thì nên tiết chế, lúc đó chỉ hỏi về hai món bạn đang phân vân.
Thứ tự gọi khi đi cùng khách hoặc cùng sếp
Ở bữa ăn trang trọng, thứ tự gọi món phản ánh ai là chủ, ai là khách. Một nhịp hay dùng:
- Chủ nhà để khách xem thực đơn trước, có thể gợi ý một hai món nhà hàng làm tốt để khách có điểm tựa, nhất là khi khách lần đầu đến.
- Khách gọi trước, chủ nhà gọi sau. Người phục vụ thường bắt đầu từ khách nữ hoặc khách lớn tuổi; nếu họ hỏi chủ nhà trước, chủ nhà chỉ cần đáp "Mời anh chị gọi trước".
- Gọi cùng mức với mọi người. Nếu khách chỉ gọi một món chính, chủ nhà đừng gọi ba món để khách phải ngồi chờ. Nếu khách gọi khai vị, chủ nhà nên gọi theo để cùng ăn.
- Khi là khách, tránh gọi món đắt nhất hay ít phổ biến nhất trên thực đơn nếu chủ nhà không gợi ý. Chọn trong khoảng các món chủ nhà đã nhắc hoặc đã gọi.
- Tráng miệng và đồ uống sau bữa để chủ nhà mời. Nếu chủ nhà hỏi, nhận hay từ chối tùy ý, không cần khách sáo quá.
Khi đi ăn với sếp mà sếp là người mời, đi theo đúng vai khách như trên. Khi bạn là người được sếp giao tổ chức bữa tiếp khách, bạn đứng ở vai trợ lý chủ nhà: theo dõi nhịp gọi, nhắc nhân viên về món chay hay dị ứng, nhưng để sếp là người mời khách gọi.
Đồ uống: không có rượu cũng hoàn toàn đúng phép
Nhiều người căng thẳng nhất ở đoạn người phục vụ đưa danh sách rượu. Cần nói rõ: không uống rượu không phải là thiếu lịch sự, kể cả ở nhà hàng kiểu Âu. Nước lọc, nước có ga, nước ép, trà, các loại đồ uống pha không cồn đều được phục vụ trang trọng như rượu.
Nếu không uống, chỉ cần nói với người phục vụ "Em dùng nước khoáng có ga" hoặc "Cho em xem đồ uống không cồn". Không cần giải thích lý do. Khi chủ nhà mời rượu, câu "Dạ em không dùng rượu, em xin nâng ly bằng nước ạ" là đủ, kèm nụ cười.
Nếu bạn là chủ nhà và bàn có người uống rượu, có thể nhờ người phục vụ hoặc chuyên viên rượu của nhà hàng gợi ý theo món đã gọi, nói rõ khoảng mong muốn một cách kín đáo bằng cách chỉ vào một dòng trên danh sách. Nhưng đừng mặc định mọi khách đều uống, và đừng rót thêm cho ai khi họ chưa đồng ý. Ai lái xe về thì không uống; chủ nhà chu đáo hỏi trước để gọi đồ uống khác hoặc đặt xe cho khách.
Khi là khách và chủ nhà đã chọn rượu cho cả bàn, bạn không cần nhận chỉ vì ngại. Úp tay nhẹ lên miệng ly hoặc nói "Dạ em xin phần nước thôi" khi người phục vụ định rót là đủ rõ, không ai thấy phật lòng.
Trong lúc chờ món và khi món lên
Gọi xong thì đóng thực đơn và đặt sang một bên. Đó là tín hiệu quen thuộc cho người phục vụ biết bạn đã chọn xong. Cầm thực đơn mãi trên tay khiến họ không biết nên đến hay chờ.
Bánh mì, đồ ăn kèm lên trước là để dùng. Ở nhiều nhà hàng kiểu Âu, bánh mì và bơ được mời trong lúc chờ. Bẻ từng miếng nhỏ để ăn, không cắt cả ổ, và đừng ăn quá no trước món chính.
Chờ mọi người có món rồi mới bắt đầu. Ở bàn nhỏ, đợi cả bàn được dọn món hoặc chủ nhà mời ăn trước rồi hãy cầm dao nĩa. Ở bàn đông mà món lên lệch nhau, người chưa có món thường mời người đã có ăn trước cho nóng.
Muốn nếm món của người khác thì hỏi. Ở bữa thân mật có thể chia nhau nếm; ở bữa trang trọng thì thường không. Nếu muốn mời ai nếm món mình, dùng đĩa nhỏ chia ra, không đưa nĩa đang dùng sang.
Gọi thêm món giữa bữa. Được, nhưng hỏi người cùng bàn trước, nhất là khi bạn là khách. Gọi thêm một mình khi mọi người đã ăn gần xong làm cả bàn phải ngồi chờ.
Chỗ hay lúng túng khi gọi món và cách gỡ
Những tình huống sau gặp thường xuyên, kể cả với người đã đi nhà hàng nhiều:
| Tình huống | Cách xử lý gọn |
|---|---|
| Không đọc được tên món | Chỉ vào dòng đó và hỏi phục vụ món làm từ gì, vị ra sao |
| Gọi xong mới thấy món không hợp | Báo ngay khi món chưa làm; nếu bếp đã làm, ăn phần mình dùng được, không trả lại vô cớ |
| Cả bàn gọi xong mà mình còn phân vân | Gọi món đầu tiên trong hai món đang chọn, đừng bắt cả bàn chờ |
| Món ra không đúng độ chín đã gọi | Gọi phục vụ đến, nói nhỏ và cụ thể, để họ đổi lại |
| Có món bị dị ứng mà quên báo | Báo ngay khi vừa ngồi, nhắc lại khi gọi từng món |
Cái không cần làm: không cần đọc đúng giọng tên món tiếng nước ngoài, không cần tỏ ra rành rượu, không cần gọi đủ các phần chỉ vì thực đơn chia như vậy.
Tự kiểm sau bữa và lần sau làm gì khác
Sau bữa ăn, chị Ngọc ghi vào điện thoại vài dòng: tên kiểu thực đơn đã gặp, món nào ăn được, câu hỏi nào nên hỏi sớm hơn. Lần thứ hai đi cùng giám đốc, chị đã biết gợi ý khách một món chay nhà hàng làm tốt và hỏi trước độ chín của món bò.
Thói quen nhỏ này giúp bạn tiến bộ nhanh hơn đọc nhiều bài hướng dẫn. Mỗi nhà hàng có cách trình bày thực đơn khác nhau, nhưng câu hỏi cần đặt thì gần như giống nhau: món làm từ gì, vị thế nào, khẩu phần ra sao, có điều gì mình cần tránh không.
Nếu trong bữa bạn lỡ gọi nhầm hay hỏi một câu mà sau đó thấy ngớ ngẩn, đừng để tâm. Người phục vụ ở nhà hàng cao cấp trả lời những câu đó hàng ngày, và khách cùng bàn thường không để ý. Điều người ta nhớ sau bữa ăn là bạn có dễ chịu, có lắng nghe hay không, không phải bạn có biết tên món hay không.
Câu tự hỏi trước bữa tới: mình là chủ hay khách, ai trong bàn có điều cần tránh, mình định uống gì nếu được mời rượu. Trả lời trước ba câu này ở nhà, lúc cầm thực đơn bạn chỉ còn việc chọn món mình thích.
Câu hỏi thường gặp
Ở nhà hàng cao cấp có cần gọi đủ khai vị, món chính và tráng miệng không?
Không cần. Phần lớn người gọi một khai vị và một món chính, tráng miệng quyết định sau. Khi đi cùng khách, nên gọi cùng nhịp với mọi người để món lên đều, không ai phải ngồi nhìn người khác ăn.
Không hiểu tên món trên thực đơn thì làm sao?
Hỏi người phục vụ món làm từ gì, nấu thế nào, vị ra sao. Đây là câu hỏi bình thường, họ được đào tạo để trả lời. Nói thêm mình thích và tránh gì để họ gợi ý sát hơn.
Khi là khách thì nên gọi món giá thế nào?
Nên chọn trong khoảng các món chủ nhà gợi ý hoặc đã gọi, tránh món đắt nhất hay cầu kỳ nhất trên thực đơn nếu chủ nhà không mời. Nếu chủ nhà nói cứ gọi thoải mái, chọn món mình thật sự muốn ăn là được.
Không uống rượu ở nhà hàng kiểu Âu có bị coi là bất lịch sự không?
Không. Nước khoáng, nước ép, trà và đồ uống không cồn đều được phục vụ trang trọng. Chỉ cần nói gọn với người phục vụ, không cần giải thích lý do. Khi nâng ly, nâng bằng ly nước của mình.
Món lên không đúng độ chín thì có nên trả lại không?
Nên báo, vì nhà hàng muốn món đúng yêu cầu. Gọi người phục vụ đến, nói nhỏ và cụ thể như món bò em gọi chín vừa mà đang còn tái. Họ sẽ đổi lại; không cần tỏ ra khó chịu.
Thực đơn nếm thử có phải cả bàn cùng gọi không?
Nhiều nhà hàng khuyên cả bàn cùng gọi để nhịp lên món đều nhau, vì chuỗi món nếm thử dài hơn món gọi lẻ. Nếu chỉ một người muốn gọi, hỏi nhân viên xem có sắp xếp được không trước khi quyết.