Khăn ăn được trải lên đùi ngay sau khi chủ tiệc trải khăn của họ, gấp đôi, nếp gấp quay về phía bụng. Khi cần lau, chỉ chấm nhẹ môi bằng mặt trong của khăn. Tạm rời bàn thì gấp hờ khăn, đặt lên mặt ghế; ra về thì đặt khăn gấp lỏng bên trái chỗ ngồi, không gấp lại phẳng phiu như lúc mới bày.
Chiếc khăn ăn là món đồ đầu tiên bạn chạm tới và cũng là món cuối cùng bạn để lại, nên nó nói khá nhiều về cách một người ngồi bàn. Phần dưới đây đi theo đúng hành trình của chiếc khăn trong một bữa tiệc, từ lúc nó còn nằm gấp trên đĩa tới khi bạn đứng dậy ra về, cùng những tình huống ngoài kịch bản.
Mở khăn đúng lúc: chờ chủ tiệc, không chờ món
Chị Hoa, giáo viên ở Huế, đi dự tiệc mừng thọ một đồng nghiệp tại nhà hàng. Ngồi xuống, chị thấy chiếc khăn được gấp hình quạt cắm trong ly. Chị không biết nên rút ra ngay hay chờ. Quy ước chung khá rõ: chờ người chủ tiệc, hoặc người được tôn trọng nhất bàn, trải khăn trước. Họ trải là tín hiệu bữa tiệc bắt đầu, bạn trải theo trong vòng vài giây.
Nếu chủ tiệc mải đón khách mà chưa ngồi, hoặc bàn không có người chủ trì rõ ràng, bạn có thể trải khăn khi mọi người trong bàn đã an toạ, hoặc ngay khi phục vụ bắt đầu rót nước. Không cần chờ món đầu tiên ra, vì lúc đó tay bạn sẽ phải làm hai việc cùng lúc.
Ở nhiều nhà hàng, phục vụ tự trải khăn cho khách. Khi thấy họ cầm khăn tiến tới, bạn chỉ cần hơi nghiêng người hoặc lùi nhẹ ghế cho họ có chỗ, rồi nói một lời cảm ơn. Không cần giành lấy khăn để tự làm, cũng không cần ngăn họ lại. Có nơi phục vụ trải khăn từ phía bên trái của khách, có nơi từ bên phải; bạn chỉ cần ngồi yên, giữ tay ở mép bàn cho họ làm gọn.
Trải khăn lên đùi trong năm động tác
Động tác trải khăn nên diễn ra dưới mặt bàn, nhẹ và gọn. Không giũ khăn trên không như giũ áo, vì vải bay ngang mặt người bên cạnh và có khi hất cả vụn bánh mì.
- Cầm khăn bằng một tay, kéo nhẹ khỏi đĩa hoặc ly, đưa xuống thấp dưới mép bàn.
- Mở khăn ra trong lòng, không giơ cao. Khăn lớn thì gấp đôi lại thành hình chữ nhật, nếp gấp quay vào phía bụng.
- Khăn nhỏ hơn thì mở hết, trải phẳng trên đùi.
- Kiểm nhanh khăn đã che được phần đùi và nằm yên, không trượt xuống khi bạn dịch người.
- Đặt tay trở lại mép bàn, sẵn sàng cho món đầu tiên.
Khăn gấp đôi có một lợi ích thực tế: khi cần lau môi, bạn dùng mặt trong của nếp gấp. Vết bẩn nằm khuất bên trong, mặt ngoài vẫn sạch và không dính sang quần áo. Không nhét khăn vào cổ áo như yếm, kể cả khi ăn món có nước sốt. Riêng trẻ nhỏ hoặc người cần hỗ trợ thì nhét khăn vào cổ hoàn toàn bình thường.
Dùng khăn trong bữa ăn: chấm, không lau
Chấm nhẹ môi trước khi uống. Thói quen này giữ cho miệng ly không dính dầu mỡ hoặc son. Ở tiệc có ly vang, vết môi đọng trên miệng ly nhìn rất rõ dưới ánh đèn.
Chấm, không chà. Khăn ăn để thấm, không để chà mạnh qua lại như lau mặt. Một hai cái chấm nhẹ ở khoé môi là đủ.
Không dùng khăn ăn để lau mũi hay lau mồ hôi. Khi cần, bạn xin phép rời bàn hoặc dùng khăn giấy riêng mang theo trong túi. Khăn ăn là thứ người khác nhìn thấy suốt bữa.
Không lau dao nĩa, lau ly bằng khăn ăn. Ở nhà hàng tử tế, động tác này như nói với chủ tiệc rằng đồ dùng không sạch. Nếu thật sự thấy vết bẩn, nói khẽ với phục vụ để đổi.
Thấy son môi trên khăn là chuyện bình thường. Không ai đánh giá chiếc khăn có vết son. Điều nên tránh là dùng khăn để lau hẳn lớp son đi; muốn chỉnh son thì vào phòng vệ sinh.
Giữa các món, khăn vẫn nằm yên trên đùi. Không cần gấp lại, vuốt phẳng hay chỉnh khăn mỗi lần phục vụ dọn đĩa. Càng ít động tác với chiếc khăn, bạn càng trông thong thả. Chỉ chỉnh khi khăn sắp trượt hẳn, và chỉnh dưới mặt bàn bằng một tay.
Tạm rời bàn, quay lại, ra về: khăn ở đâu
Đây là phần nhiều người lúng túng nhất. Quy ước khác nhau một chút giữa các trường phái, nhưng cách trong bảng được hiểu ở hầu hết nhà hàng và phòng tiệc.
| Lúc nào | Đặt khăn ở đâu | Vì sao |
|---|---|---|
| Tạm rời bàn giữa bữa | Gấp hờ, đặt trên mặt ghế | Mặt khăn đã dùng không nằm phơi trên bàn trước mặt người khác |
| Quay lại bàn | Trải lại lên đùi rồi mới ngồi sát vào | Giữ đúng trình tự như lúc bắt đầu |
| Đang ăn, cần cả hai tay | Vẫn để trên đùi | Không vắt khăn lên tay ghế hay mép bàn |
| Ăn xong, chờ mọi người | Vẫn để trên đùi | Đặt khăn lên bàn sớm là báo bữa tiệc kết thúc |
| Chủ tiệc đứng dậy, kết thúc bữa | Gấp lỏng, đặt bên trái đĩa hoặc chỗ đĩa vừa dọn | Báo hiệu bạn rời bàn, khăn không cần phẳng như mới |
Có trường phái khuyên đặt khăn bên trái chỗ ngồi cả khi tạm rời bàn để không làm bẩn ghế bọc vải. Nếu ghế bọc vải sáng màu và khăn dính nhiều sốt, cách đó hợp lý hơn. Điều quan trọng là khăn được gấp sao cho phần bẩn quay vào trong.
Lỡ tay: khăn rơi, khăn dính sốt, khăn bị lấy nhầm
Giữa bữa, khăn của chị Hoa trượt khỏi đùi rơi xuống chân bàn. Với khăn ăn, khác với dao nĩa, bạn có thể tự nhặt nếu nó nằm ngay cạnh chân mình, chỉ cần cúi gọn và nhanh. Nếu nó đã lăn sang chỗ người khác hoặc chui sâu dưới bàn, bạn nói khẽ với phục vụ xin khăn khác. Khăn đã chạm sàn thì không dùng lại để lau môi. Khi phục vụ mang khăn mới tới, một lời cảm ơn khẽ là đủ, không cần kể lại chuyện khăn rơi thế nào cho người cùng bàn nghe.
Khi lỡ làm đổ sốt lên khăn và vết lan rộng, bạn có thể xin khăn mới mà không cần giải thích lý do. Phục vụ đổi khăn như việc thường ngày. Nếu sốt dính lên quần áo, chấm nhẹ bằng phần sạch của khăn rồi xin phép ra ngoài xử lý, đừng ngồi chà vết bẩn ngay tại bàn.
Ở bàn tròn, khi quay lại từ phòng vệ sinh, có lúc bạn thấy khăn trên ghế mình đã bị người khác cầm nhầm. Cứ xin phục vụ một chiếc khác, không cần hỏi lại người kia. Đổi một chiếc khăn nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với một phút ngượng ngùng giữa hai người khách. Cũng đừng nhắc lại chuyện đó với người kia sau bữa tiệc, vì họ có thể không hề biết mình đã cầm nhầm.
Khăn giấy, khăn lạnh và những biến thể hay gặp ở Việt Nam
Không phải bữa tiệc nào cũng có khăn vải. Ở tiệc cưới, tiệc công ty tổ chức tại nhà hàng đông khách, bạn hay gặp những biến thể dưới đây. Tinh thần chung vẫn giữ: dùng kín đáo, không để đồ đã dùng nằm trơ trên bàn.
- Khăn giấy gấp sẵn: trải lên đùi như khăn vải. Dùng xong có thể gấp nhỏ đặt dưới mép đĩa, không vo tròn bỏ vào bát hay ly.
- Khăn lạnh đóng gói: dùng lau tay trước bữa, xé gói nhẹ không bóp nổ. Lau xong gấp lại đặt trên vỏ gói hoặc đĩa nhỏ phục vụ đưa tới.
- Khăn ấm cuộn tròn trên khay: dùng lau tay, có thể lau nhẹ mặt nếu buổi tiệc thân mật, nhưng ở bữa trang trọng chỉ lau tay.
- Hộp khăn giấy giữa bàn: rút một hai tờ đủ dùng, không rút cả xấp để sẵn trước mặt.
- Không có khăn: dùng khăn giấy mang theo, và chủ động hỏi phục vụ thay vì lau tay vào khăn trải bàn.
Nếu bạn là người tổ chức, đặt khăn vải lên ghế hoặc trên đĩa từ trước giúp khách đỡ phải đoán. Đó là một chi tiết nhỏ nhưng khách nhớ lâu. Với tiệc có trẻ nhỏ, chuẩn bị thêm vài chiếc khăn giấy dự phòng ở bàn giúp phụ huynh không phải gọi phục vụ liên tục.
Tự kiểm sau buổi tiệc: chiếc khăn kể lại điều gì
Chị Hoa về nhà và tự hỏi mình đã dùng khăn có ổn không. Thay vì nhớ lại từng động tác, chị dùng một danh sách ngắn để tự soát. Danh sách này cũng hữu ích nếu bạn chuẩn bị cho một người trẻ trong nhà sắp dự bữa tiệc trang trọng đầu tiên, vì có thể tập ngay ở bữa cơm tối với một chiếc khăn vải bình thường.
- Mình có trải khăn sau người chủ tiệc, không trước và không quá muộn không?
- Khăn có nằm trên đùi suốt bữa, không bị vắt lên tay ghế hay đặt trên bàn giữa chừng không?
- Mỗi lần uống, mình có chấm môi trước để miệng ly sạch không?
- Khi rời bàn, khăn có được gấp hờ đặt lên ghế, mặt bẩn quay vào trong không?
- Khi ra về, khăn có được đặt gọn bên trái chỗ ngồi chứ không vo tròn trong đĩa không?
- Có lần nào mình dùng khăn ăn lau mặt, lau mồ hôi hay lau dao nĩa không?
Nếu có một hai câu trả lời chưa ổn, đó là chuyện bình thường của lần đầu. Mỗi bữa tiệc sau chỉ cần sửa một thói quen, sau ba bốn lần tay sẽ tự làm đúng mà không phải nghĩ. Điều quan trọng hơn cả là bạn đã ngồi thoải mái và trò chuyện được với người bên cạnh, chiếc khăn chỉ là phần nền phía sau.
Câu hỏi thường gặp
Khăn ăn gấp trong ly thì rút ra thế nào cho đẹp?
Cầm phần đỉnh khăn, kéo thẳng lên nhẹ nhàng để không làm nghiêng ly, rồi đưa xuống dưới mép bàn để mở. Không cần giữ lại hình gấp, cũng không cần đặt lại vào ly khi ra về.
Có nên đặt khăn lên bàn khi đã ăn xong món chính?
Chưa nên. Khăn đặt lên bàn được hiểu là bạn đã kết thúc cả bữa. Hãy giữ khăn trên đùi tới khi chủ tiệc đứng dậy hoặc cả bàn chuẩn bị ra về.
Ăn món tôm cua dùng tay thì lau tay bằng khăn ăn được không?
Được, chấm nhẹ đầu ngón tay sau khi đã nhúng vào bát nước rửa tay nếu có. Không chùi cả bàn tay đầy sốt vào khăn; dùng khăn ướt hoặc xin phép rời bàn rửa tay khi cần.
Khăn ăn liên tục trượt khỏi đùi thì xử lý ra sao?
Gấp khăn thành hình tam giác hoặc chữ nhật hẹp hơn để nó ôm đùi chắc hơn. Với chất vải trơn, đặt một góc khăn kẹp nhẹ dưới đùi cũng giúp khăn nằm yên mà không ai nhìn thấy.
Tiệc đứng có cần dùng khăn ăn không?
Có, nhưng bạn cầm khăn giấy nhỏ cùng tay với đĩa hoặc dưới chân ly. Dùng xong gấp lại bỏ vào khay thu dọn, không nhét vào túi áo hay để lại trên bàn cao.
Thấy khăn của người bên cạnh rơi thì có nên nhặt giúp không?
Nếu khăn rơi ngay cạnh chân bạn, nhặt đưa lại kèm một câu nhẹ là cử chỉ tử tế. Nếu nó nằm xa, chỉ cần khẽ báo cho người đó hoặc gọi phục vụ mang khăn mới.