QuyenQuy.comQuyền Quý
Mời trà và nâng ly

Mời rượu trong mâm tiệc Việt: rót cho người bên cạnh, mời người lớn và không ép

Ngồi mâm tiệc Việt: ai rót, rót cho ai trước, mời người lớn tuổi ra sao, cụng ly chung hay mời riêng, giữ nhịp vừa phải và mời mà không ép người không uống.

Hands of a younger guest pouring from a small ceramic bottle into an elder neighbour cup at a round family feast table, warm indoor light, close shot

Trong mâm tiệc Việt, người trẻ nhất hoặc người ngồi gần chai thường đứng ra rót, rót cho người lớn tuổi trước, rót vừa phải; khi mời, cầm chén hoặc ly bằng hai tay hướng về người lớn, nói rõ lời mời, và chấp nhận ngay khi người kia nói không uống. Mời rượu là để kính và để vui, không phải để thi uống.

Mâm cỗ đám cưới, đám giỗ, tiệc tân gia hay tiệc tất niên ở nhiều vùng vẫn giữ nếp mời rượu theo thứ bậc. Bài này đi qua chuyện ai rót, mời theo thứ tự nào, cụng ly chung hay mời riêng, giữ nhịp thế nào, và nhất là cách mời mà không ép, cho cả người trẻ lần đầu ngồi mâm với người lớn.

Lần đầu Quang ngồi mâm với các bác trong họ

Quang là sinh viên năm cuối ở Huế, về quê Quảng Trị dự đám giỗ ông nội. Lần đầu tiên cậu được xếp ngồi mâm với các bác, các chú thay vì mâm trẻ con. Chai rượu đặt ngay trước mặt Quang. Cậu không biết mình có phải rót không, rót cho ai trước, và khi bác cả nâng chén thì có phải uống theo không. Cậu ngồi im, đợi ai đó làm trước, và mâm im lặng mất một lúc.

Ngồi mâm với người lớn, người trẻ thường được ngầm giao việc rót rượu, rót nước, xới cơm, vì đó là cách thể hiện sự kính trọng. Không ai giao bằng lời, nhưng ai cũng để ý. Làm việc đó một cách tự nhiên và đúng mực, người trẻ sẽ được quý, kể cả khi bản thân không uống một giọt nào.

Điều quan trọng cần tách bạch: rót rượu và mời rượu cho người lớn là phép lịch sự; uống rượu thì không bắt buộc. Quang hoàn toàn có thể rót cho các bác, mời các bác, rồi nâng chén nước của mình. Phần dưới đi từng việc cụ thể.

Cuối buổi giỗ hôm đó, bác cả gọi Quang lại, dặn nhỏ: lần sau thấy chai trước mặt thì cứ rót cho các bác, cháu không uống thì rót nước cho mình, có gì đâu mà ngại. Lời dặn ngắn ấy gói gần hết tinh thần của mâm tiệc Việt: người lớn mong người trẻ biết ý, chứ không mong người trẻ uống giỏi.

Rót rượu trong mâm: ai rót, rót cho ai trước

Nếp chung ở nhiều vùng như sau. Mỗi nhà có thể khác chút ít, bạn nhìn người lớn để điều chỉnh:

  1. Người trẻ nhất mâm hoặc người ngồi gần chai xin phép rót: "Để cháu rót các bác ạ". Nếu người lớn nói để họ rót, bạn cảm ơn và đưa chai.
  2. Rót cho người lớn tuổi nhất trước, rồi theo thứ bậc hoặc theo vòng. Ở mâm có khách từ xa đến, rót cho khách trước người nhà cùng vai.
  3. Hỏi trước khi rót: "Bác dùng rượu hay nước ạ?". Người đã nói không uống thì rót nước, không rót rượu "cho có".
  4. Rót vừa phải, không rót tràn. Câu "rượu đầy" trong dân gian là nói về sự đầy đặn của lời mời, không phải bắt rót đến sát miệng chén mỗi lần.
  5. Rót bằng tay phải, tay trái đỡ khi rót cho người lớn, cổ chai gần miệng chén nhưng không chạm.
  6. Rót cho mình sau cùng, hoặc rót nước cho mình nếu không uống rượu.

Chỗ hay sai: người trẻ ngồi yên chờ người lớn rót cho mình, hoặc chỉ rót cho chén mình rồi đặt chai xuống. Cả hai đều khiến người lớn trong mâm thấy phật ý dù không nói ra.

Mời chung và mời riêng: thứ tự trong mâm

Chén đầu thường là chén chung. Khi mâm vừa ngồi đủ, người lớn nhất hoặc chủ nhà nâng chén mời cả mâm. Mọi người cùng nâng chén, chạm nhẹ những chén ở gần, nhấp một chút. Người không uống nâng chén nước như bình thường.

Sau đó mới mời riêng. Người trẻ mời người lớn, thường từ người lớn nhất. Cầm chén bằng hai tay, hơi nghiêng người về phía người được mời: "Cháu mời bác ạ". Người lớn thường đáp "Ừ, bác uống với cháu", hoặc "Bác uống ít thôi". Cả hai cách đáp đều được tôn trọng.

Chạm chén thấp hơn người lớn. Khi chạm chén với người lớn tuổi, nhiều nơi có nếp đưa miệng chén mình thấp hơn chén người kia một chút để tỏ lòng kính. Không cần cúi quá sâu, chỉ cần không đưa chén cao hơn.

Đừng mời liên tục. Mời mỗi người một lần là đủ lễ. Mời đi mời lại một người khiến người đó phải uống nhiều hơn ý muốn. Nếu muốn tiếp tục câu chuyện, mời họ ăn món, hỏi chuyện, không cần thêm chén.

Người không uống vẫn mời được. Bạn cầm chén nước, mời người lớn bằng đúng câu và cử chỉ như mời rượu. Người lớn nhận lời mời của bạn, không nhận chén rượu của bạn.

Mời mà không ép: lời nói và cử chỉ

Ranh giới giữa mời và ép đôi khi chỉ là một câu nói. Bảng dưới đặt hai cách cạnh nhau:

Tình huốngCách mời đúng mựcCách thành ép
Người kia nói không uống"Dạ vâng, bác dùng nước, cháu mời bác ạ""Một chén thôi mà, không uống là không nể cháu"
Người kia uống ítRót vừa, không châm khi chén cònChâm đầy mỗi lần người ta nhấp
Người kia phải lái xe về"Bác lái xe, cháu rót nước cho bác nhé""Uống tí không sao, về từ từ"
Phụ nữ, người trẻ trong mâmHỏi riêng, chấp nhận ngay câu trả lờiBắt "uống cho bằng anh em"
Đã uống vài chén, bắt đầu đỏ mặtChuyển sang mời ăn, mời nướcĐố, thách, chơi trò uống

Câu "không uống là không nể" có thể là câu đùa quen thuộc ở nhiều mâm, nhưng nó đặt người nghe vào thế phải chọn giữa sức khoẻ và tình cảm. Một mâm tiệc có người biết dừng, biết mời nước, là mâm được người lớn nhớ là có nề nếp.

Mâm cưới, mâm giỗ, mâm tất niên: mỗi dịp một nhịp

Mâm cỗ cưới. Không khí vui, nhưng thời gian ngồi mâm thường ngắn vì khách còn về. Cô dâu chú rể và gia đình sẽ đi qua từng mâm để chào và nâng chén; khi đó cả mâm đứng lên hoặc nâng chén ngồi tại chỗ tuỳ nếp vùng, nhấp một chút cảm ơn, không giữ cô dâu chú rể lại để mời thêm, vì họ còn nhiều mâm khác.

Mâm cỗ giỗ. Nhịp chậm và trang nghiêm hơn, có nhiều người lớn tuổi. Rượu thường được rót sau khi làm lễ xong, người lớn nhất mâm mở lời. Câu chuyện quay về người đã khuất, về gia đình. Đây không phải dịp để thi uống hay chơi trò; người trẻ giữ giọng nhỏ, rót và mời đúng thứ bậc.

Mâm tất niên, tiệc cơ quan. Thứ bậc theo công việc, nhưng nhiều người trẻ, không khí cởi mở. Nếp tốt là lãnh đạo mở chén chung, sau đó mỗi người tự do, không bắt nhân viên đi mời từng bàn. Người không uống dùng nước thoải mái.

Mâm tân gia, mừng thọ. Chủ nhà là người mời chính. Khách mời chủ nhà một chén chúc mừng, sau đó tuỳ ý. Ở tiệc mừng thọ, người được mừng thọ thường chỉ nhấp tượng trưng, không ai nên mời cụ uống thêm.

Mâm có khách lạ, khách nước ngoài. Giải thích nhẹ nhàng nếp mời của gia đình, và nói rõ khách có thể dùng nước. Không đem trò "uống cho biết văn hoá Việt" ra ép người khách không quen.

Khi bạn không uống, hay khi mâm bắt đầu quá đà

Nếu bạn không uống rượu, ngồi vào mâm hãy rót nước cho mình trước khi chén đầu được nâng. Khi có người định rót rượu cho bạn, che nhẹ miệng chén bằng bàn tay và nói: "Cháu xin phép uống nước, cháu lái xe ạ" hoặc "Cháu không uống được rượu ạ". Sau đó vẫn mời mọi người như bình thường. Người lớn trong họ thường quý người trẻ biết giữ mình, miễn là bạn không ngồi lạnh nhạt.

Khi mâm bắt đầu uống quá đà, người có vai trong mâm, thường là người lớn tuổi hoặc chủ nhà, là người dễ kéo nhịp lại nhất. Một câu "Thôi, ăn đã các chú, canh nguội hết rồi" hay "Uống thế đủ vui rồi, còn về" có sức nặng hơn mọi lời khuyên. Người trẻ có thể giúp bằng cách rót nước, mời món, gợi chuyện khác, dọn bớt chai đã cạn.

Và một nguyên tắc không có ngoại lệ: ai đã uống rượu bia thì không lái xe hay đi xe máy về. Ở các đám tiệc quê, đây là chỗ hay xảy ra chuyện nhất. Chủ nhà chu đáo sắp xếp người đưa về, cho khách ngủ lại, hoặc gọi xe. Người trẻ nhớ giữ chìa khoá cho người lớn đã uống, nói nhẹ nhàng mà dứt khoát: "Để cháu chở bác về, mai cháu mang xe sang".

Lỡ làm chưa đúng phép trong mâm: gỡ thế nào

Lỡ rót cho người trẻ trước người lớn, bạn không cần dừng lại xin lỗi rối rít. Cứ rót tiếp cho người lớn ngay sau đó, và ở lượt mời riêng, mời người lớn nhất đầu tiên. Người lớn thường bỏ qua cho người trẻ biết sửa ngay.

Lỡ làm đổ rượu ra mâm, dùng khăn giấy thấm, xin lỗi người ngồi cạnh, rồi tiếp tục. Lỡ uống quá chén và nói to, lỡ lời, hôm sau gọi điện hoặc nhắn xin lỗi người chủ nhà và người bạn đã làm phiền. Một lời xin lỗi ngay ngày hôm sau gỡ được gần hết sự ngượng ngùng.

Lỡ từ chối một người lớn mà làm họ phật ý, cuối buổi đến bên họ, mời một chén nước hoặc chén trà, nói: "Lúc nãy cháu không uống được, cháu xin mời bác chén trà". Người lớn thường cảm động với cử chỉ này hơn cả khi bạn uống rượu với họ.

Ngồi vào một mâm cỗ, trả lời nhanh ba điều: ai là người lớn nhất mâm, chai rượu đang nằm gần ai, và hôm nay mình về bằng gì. Biết ba điều đó, bạn sẽ biết mình nên rót cho ai, mời ai trước, và dừng ở đâu.

Câu hỏi thường gặp

Người trẻ có bắt buộc phải rót rượu cho người lớn trong mâm không?

Không có quy định bắt buộc, nhưng ở nhiều gia đình đây là nếp được mong đợi. Bạn xin phép rót cho người lớn là cách thể hiện kính trọng. Nếu người lớn muốn tự rót, cảm ơn và để họ làm, không giành chai.

Không uống rượu thì có nên mời người lớn không?

Có. Bạn cầm chén nước, mời bằng hai tay và câu mời đầy đủ như mời rượu. Người lớn nhận lời mời của bạn chứ không cần bạn uống rượu. Nhiều người còn quý người trẻ biết giữ sức khoẻ mà vẫn đủ lễ.

Cụng ly với người lớn tuổi thì cầm chén thế nào?

Cầm chén bằng hai tay hoặc một tay có tay kia đỡ, đưa miệng chén mình thấp hơn chén người lớn một chút khi chạm, nói "Cháu mời bác ạ". Chạm nhẹ, nhìn vào người được mời, rồi nhấp hoặc chỉ đặt môi.

Mời mỗi người trong mâm mấy lần là đủ?

Một lần mời riêng mỗi người là đủ lễ, cộng với các lượt nâng chén chung do người lớn khởi xướng. Mời đi mời lại một người dễ thành ép. Nếu muốn thân thêm, chuyển sang hỏi chuyện, gắp món, mời trà.

Đã uống vài chén ở đám tiệc quê thì về bằng cách nào?

Không tự lái xe hay đi xe máy. Nhờ người không uống chở về, gọi xe, hoặc ngủ lại nhà chủ nếu được mời. Xe để lại, hôm sau lấy. Đây là điều không có ngoại lệ, kể cả quãng đường rất ngắn.

Thấy người khác bị ép uống trong mâm thì nên làm gì?

Đỡ lời một cách nhẹ nhàng: "Anh ấy lái xe đấy chú, cháu mời chú chén trà cho ấm bụng". Rót nước cho người bị ép, gợi chuyện khác, mời món ăn. Nếu bạn có vai trong mâm, một câu dứt khoát của bạn thường đủ để dừng lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138