QuyenQuy.comQuyền Quý
Lễ nghi khi tiếp khách quốc tế

Tiếp khách Nhật Bản: chào hỏi, danh thiếp, buổi họp và bữa tiệc cho chu đáo

Đón đoàn khách Nhật lần đầu cần lưu ý gì: giờ giấc, cúi chào, danh thiếp, cách đọc ý trong buổi họp, phép dùng đũa ở bàn tiệc và cách gỡ khi lỡ sơ suất.

Vietnamese factory manager bowing slightly to two Japanese visitors at a bright factory entrance, morning light, medium shot from the side, faces turned away from camera

Tiếp khách Nhật Bản cho chu đáo xoay quanh ba điều: đúng giờ đến từng phút, chuẩn bị kỹ để khách không phải hỏi lại, và giữ thể diện cho nhau trong lời nói. Cúi chào, danh thiếp hay phép dùng đũa chỉ là phần nổi; khách Nhật nhớ nhất là cảm giác mọi việc đã được tính trước và không ai bị đặt vào thế khó.

Dưới đây là những nguyên tắc phổ biến, đi theo trình tự một buổi tiếp khách: trước khi khách đến, lúc chào hỏi, trong buổi họp, ở bàn tiệc và lúc chia tay. Mỗi người Nhật một tính cách, công ty trẻ ở Tokyo khác hẳn một hãng gia đình ở tỉnh nhỏ, nên những điều dưới đây là điểm tựa để quan sát, không phải khuôn để áp lên ai. Khi không chắc, hỏi người phiên dịch hoặc người liên lạc phía khách là cách an toàn nhất.

Tình huống: lần đầu đón đoàn khách Nhật đến xưởng

Anh Khải quản lý một xưởng cơ khí chính xác ở Bắc Ninh. Tuần sau, ba người từ một công ty Nhật sẽ đến kiểm tra dây chuyền trước khi ký đơn hàng đầu tiên: một trưởng phòng mua hàng khoảng năm mươi tuổi, một kỹ sư chất lượng và một phiên dịch. Anh Khải lo nhất không phải dây chuyền mà là những thứ không ai dạy: cúi chào thế nào, ai ngồi đâu, có nên mời đi ăn tối không, và nếu khách im lặng thì là hài lòng hay không.

Câu hỏi đầu tiên anh nên đặt ra không phải "người Nhật thích gì" mà là "đoàn này cần gì để làm xong việc". Họ bay sang để kiểm tra, nên họ cần lịch trình rõ, người phụ trách từng phần có mặt đúng lúc, tài liệu sẵn bằng ngôn ngữ họ đọc được và thời gian đủ để xem kỹ. Phép lịch sự với khách Nhật bắt đầu từ chỗ tôn trọng công việc của họ.

Vì vậy, một tuần trước buổi gặp, anh Khải gửi cho phía khách bản lịch trình theo giờ, ghi tên và chức danh từng người sẽ tiếp, hỏi trước xem có ai kiêng món gì, có cần phòng riêng để họ trao đổi nội bộ không. Chỉ riêng việc hỏi trước như vậy đã cho khách thấy họ đang làm việc với một đơn vị cẩn thận.

Chào hỏi: cúi chào, bắt tay và thứ tự

Để khách dẫn nhịp. Nhiều người Nhật làm việc với nước ngoài đã quen bắt tay. Bạn có thể khẽ cúi đầu kèm lời chào, rồi nếu khách đưa tay thì bắt tay vừa phải, không siết mạnh, không lắc lâu. Cúi chào và bắt tay cùng lúc dễ thành lúng túng, vì vậy làm từng việc một.

Cúi vừa phải, không bắt chước quá đà. Một cái cúi khoảng mười lăm độ, lưng thẳng, mắt nhìn xuống, giữ một nhịp rồi đứng lên là đủ lịch sự với người mới gặp. Cúi sâu như nhân viên tiếp đón hay cúi liên tục nhiều lần lại khiến khách bối rối, vì họ không mong người nước ngoài làm như người Nhật.

Chào người cao nhất trước. Đoàn khách thường có thứ bậc rõ. Người đón chào người đứng đầu đoàn trước, rồi đến các thành viên theo chức vụ. Phía mình cũng vậy: người có chức vụ cao nhất bước lên đón, các thành viên khác đứng sau và được giới thiệu lần lượt.

Câu chào ngắn, rõ. Một câu như "Chào mừng anh chị đến xưởng, cảm ơn anh chị đã đi một chặng đường xa" là đủ. Nếu muốn nói một câu tiếng Nhật, hãy học kỹ cách phát âm với phiên dịch; nói một câu đúng còn hơn nói nhiều câu sai.

Đừng chạm vai hay vỗ lưng. Cử chỉ thân mật như khoác vai, vỗ lưng ngay lần đầu gặp thường khiến khách Nhật khó xử, dù họ không nói ra. Giữ khoảng cách khoảng một sải tay khi đứng nói chuyện là thoải mái cho cả hai bên.

Danh thiếp: trao, nhận và đặt trên bàn

Danh thiếp với nhiều người Nhật là phần mở rộng của bản thân, nên cách cầm danh thiếp nói lên cách bạn đối xử với họ. Trình tự dưới đây đủ dùng cho hầu hết buổi gặp:

  1. Chuẩn bị danh thiếp trong hộp đựng hoặc ngăn riêng, không rút ra từ ví hay túi quần. Nên có một mặt in tiếng Anh hoặc tiếng Nhật.
  2. Trao bằng hai tay, mặt chữ hướng về phía người nhận để họ đọc được ngay, nói tên và chức danh của mình.
  3. Khi nhận, cũng nhận bằng hai tay, cúi nhẹ, đọc tên và chức danh trên danh thiếp trong vài giây, có thể đọc thành tiếng tên họ để kiểm tra cách phát âm.
  4. Nếu ngồi họp, đặt danh thiếp ngay ngắn trên bàn trước mặt theo đúng vị trí người ngồi đối diện, danh thiếp của người cao nhất đặt trên hộp đựng của mình.
  5. Không viết lên danh thiếp trước mặt khách, không gấp, không xoay nghịch trong tay, không nhét vội vào túi.
  6. Cuối buổi, cất danh thiếp vào hộp đựng một cách cẩn thận trước khi đứng dậy.

Chỗ hay sai nhất là trao danh thiếp qua mặt bàn bằng một tay khi đã ngồi xuống. Nếu chưa kịp trao lúc đầu, bạn đứng dậy, bước sang phía khách và trao lại cho đúng. Một vài giây chậm lại như vậy không làm ai mất thời gian, nhưng khách sẽ ghi nhận.

Trong buổi họp: đọc ý mà không ép câu trả lời

Khách Nhật thường ghi chép rất nhiều, hỏi rất kỹ và ít khi đưa ra quyết định ngay tại bàn. Một khoảng lặng dài sau khi bạn trình bày không có nghĩa là họ chán hay phản đối; nhiều khi họ đang suy nghĩ, hoặc chờ người cao nhất lên tiếng. Người Việt hay sốt ruột lấp khoảng lặng bằng cách nói thêm, giảm giá hoặc hứa thêm, điều đó dễ khiến mình yếu thế mà không cần thiết.

Lời từ chối thường được nói rất mềm: "việc này hơi khó", "phía công ty sẽ xem xét thêm", "cần trao đổi lại với công ty". Đó thường là tín hiệu phải điều chỉnh, không phải lời đồng ý chờ thời gian. Ngược lại, khi bạn cần nói không, cũng nên nói mềm và đưa phương án khác: "Mức này phía em chưa đáp ứng được trong tháng này, em xin đề xuất hai cách…".

Một vài việc nhỏ giúp buổi họp suôn sẻ: tài liệu in sẵn đủ bản cho mọi người, có cả bản dịch; mỗi câu hỏi kỹ thuật có đúng người trả lời; nếu không biết thì hẹn trả lời bằng văn bản trong ngày cụ thể và giữ đúng hẹn. Cuối buổi, ghi lại những điểm đã thống nhất bằng văn bản ngắn gửi qua phiên dịch, để hai bên hiểu giống nhau.

Bàn tiệc: đũa, rót đồ uống và người trả tiền

Nếu mời khách dùng bữa, chọn nơi yên tĩnh, có phòng riêng, món ăn không quá lạ và có món cho người kiêng. Ở bàn tiệc, những phép dưới đây được nhiều người Nhật để ý:

  • Không cắm đũa dựng đứng vào bát cơm và không chuyền thức ăn từ đũa người này sang đũa người kia; hai cử chỉ này gợi đến nghi thức tang lễ ở Nhật.
  • Khi gắp từ đĩa chung, dùng đũa hoặc thìa chung nếu có; nếu không có, nhiều người lật đầu đũa để gắp, nhưng tốt nhất là xin thêm dụng cụ chung.
  • Mời khách ngồi vị trí trang trọng nhất, thường là xa cửa ra vào; chủ nhà ngồi gần cửa để tiện gọi phục vụ.
  • Ở nhiều bàn tiệc Nhật, người ta rót cho nhau chứ không tự rót cho mình. Khi ly khách vơi, bạn có thể rót thêm trà hoặc nước; nếu khách không muốn thêm, họ sẽ để ly còn đầy.
  • Đồ uống có cồn là tuỳ khách. Luôn có trà, nước, nước trái cây ngay từ đầu, không ép, không đếm ly. Ai đã uống thì không lái xe; nên bố trí sẵn xe đưa đón.
  • Ai mời người đó trả, và thanh toán kín đáo ngoài phòng, không để khách thấy hoá đơn hay tranh trả trước mặt nhau.

Điều không cần làm: không cần học cách xì xụp mì cho giống, không cần dạy khách ăn món Việt "đúng cách". Giới thiệu món một câu, để khách tự nhiên thử, và chuẩn bị sẵn thìa dĩa nếu khách không quen đũa Việt dài.

Quà, lời cảm ơn và lúc chia tay

Khách Nhật hay mang theo quà nhỏ đặc sản quê họ, thường được gói rất cẩn thận. Khi nhận, bạn nhận bằng hai tay, cảm ơn, và hỏi "Em có thể mở ra bây giờ không ạ?". Nhiều người Nhật quen không mở quà trước mặt người tặng, nên nếu khách có vẻ ngần ngừ thì bạn cất đi và mở sau. Món quà đáp lễ của mình không cần đắt; một hộp trà Việt, một món đồ thủ công nhỏ gói gọn, kèm vài dòng cảm ơn viết tay là vừa. Tránh tặng bộ bốn món hay bộ chín món, vì số bốn và số chín đọc gần với chữ chết và khổ trong tiếng Nhật.

Lúc chia tay, tiễn khách ra tận xe hoặc tận cửa thang máy, đứng lại cho đến khi xe chạy hoặc cửa thang khép. Đây là chi tiết nhỏ mà nhiều khách Nhật nhớ rất lâu. Trong vòng một hai ngày sau buổi gặp, gửi một thư cảm ơn ngắn, nhắc lại một điều cụ thể đã trao đổi và việc tiếp theo hai bên đã hẹn.

Lỡ sơ suất thì gỡ thế nào

Anh Khải lỡ để xe đón khách đến khách sạn muộn mười lăm phút vì kẹt đường. Với đối tác Nhật, mười lăm phút không phải chuyện nhỏ. Cách gỡ đúng là nhắn trước cho phiên dịch ngay khi biết sẽ muộn, nói rõ giờ đến dự kiến, và khi gặp thì xin lỗi ngắn gọn, nhận phần trách nhiệm của mình, không đổ cho tắc đường hay cho tài xế. Sau đó, đảm bảo những phần còn lại của ngày đúng giờ tuyệt đối.

Nếu lỡ trao danh thiếp một tay, lỡ cắm đũa vào bát hay gọi khách bằng tên riêng quá sớm, đừng cuống. Sửa lại một cách tự nhiên, kèm một câu xin lỗi nhẹ nếu cần, rồi tiếp tục. Khách Nhật làm việc với nước ngoài hiểu rằng mình không phải người Nhật; điều họ để ý là thái độ chịu học và chịu sửa.

Câu tự hỏi trước buổi tiếp: lịch trình đã gửi chưa, ai đón ở sân bay, danh thiếp đủ chưa, tài liệu in đủ bản chưa, có món cho người kiêng chưa, xe đưa đón sau bữa tối đã đặt chưa. Trả lời đủ sáu câu đó, phần lễ nghi còn lại sẽ nhẹ hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Có cần cúi chào khi tiếp khách Nhật không hay chỉ bắt tay là đủ?

Một cái khẽ cúi đầu kèm lời chào là lịch sự và dễ làm. Nếu khách đưa tay, bạn bắt tay vừa phải. Không cần cúi sâu hay cúi nhiều lần; khách không mong người Việt làm giống hệt người Nhật.

Khách Nhật im lặng lâu trong buổi họp nghĩa là gì?

Thường là họ đang suy nghĩ, ghi chép hoặc chờ người cao nhất lên tiếng, chưa chắc là không hài lòng. Bạn nên chờ, không vội nói thêm hay nhượng bộ; nếu cần, hỏi nhẹ xem anh chị có muốn em giải thích thêm phần nào không.

Có nên mời khách Nhật uống rượu sau bữa tối không?

Có thể mời như một lựa chọn, nhưng luôn có đồ uống không cồn ngay từ đầu và không ép, không đếm ly. Nhiều khách không uống hoặc chỉ uống rất ít. Ai đã uống thì không lái xe, nên đặt sẵn xe đưa khách về khách sạn.

Tặng quà cho khách Nhật cần tránh những gì?

Tránh bộ quà có bốn hoặc chín món, tránh dao kéo và tránh gói giấy màu quá sặc sỡ hoặc màu trắng đen đơn điệu. Quà không cần đắt, nên gói gọn, trao bằng hai tay và kèm vài dòng cảm ơn viết tay.

Gọi khách Nhật bằng tên hay bằng họ?

Ở buổi đầu, gọi bằng họ kèm "anh", "chị" hoặc "ông", "bà", hoặc họ kèm hậu tố san nếu cả hai bên quen dùng. Chỉ chuyển sang gọi tên riêng khi khách đề nghị. Người Nhật thường viết họ trước tên trên danh thiếp tiếng Nhật.

Trao danh thiếp lúc ngồi họp rồi có được không?

Nên tránh trao qua mặt bàn bằng một tay. Nếu chưa kịp trao lúc đầu, bạn đứng dậy, bước sang phía khách và trao bằng hai tay, mặt chữ hướng về người nhận. Khách sẽ ghi nhận sự cẩn thận đó hơn là thấy phiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138