Một tấm thiệp kèm quà trang trọng chỉ cần ba đến năm dòng: lời gọi người nhận, một câu nêu dịp hoặc lý do tặng, một câu chúc hoặc cảm ơn cụ thể, và chữ ký đủ để người nhận biết chắc ai gửi. Viết tay bằng mực tối màu, đặt thiệp ở mặt ngoài hộp hoặc ngay trên cùng khi mở ra, để thiệp không bị lạc khỏi món quà.
Phần dưới đây có khung năm dòng, cách xưng hô theo từng vai, mẫu câu cho các dịp hay gặp, cách ký tên khi quà của một người, một gia đình hay một công ty, và những lỗi nhỏ làm tấm thiệp mất đi sự trang trọng. Thư cảm ơn sau khi nhận quà là chuyện khác; ở đây chỉ bàn tấm thiệp người tặng gửi kèm.
Tấm thiệp làm được những gì mà lời nói không làm được
Cô Lan dạy văn ở một trường cấp ba tại Huế, cuối năm nhận mười mấy món quà của học trò cũ và phụ huynh. Cô kể món cô nhớ lâu nhất không phải món đắt nhất mà là một hộp trà kèm tấm thiệp ba dòng chữ nghiêng: em là học trò khoá nào, em nhớ cô dạy bài thơ nào, em chúc cô điều gì. Những món không có thiệp, cô phải hỏi khắp nơi mới biết của ai.
Lời chúc nói ở cửa thì trôi theo câu chuyện, còn tấm thiệp ở lại với món quà. Thiệp giúp người nhận biết chắc ai tặng khi mở sau, nhất là ở các dịp nhận nhiều quà. Thiệp cho phép bạn nói một câu tình cảm mà nói trực tiếp sẽ ngượng, như cảm ơn thầy đã chỉ bảo, cảm ơn đối tác đã tin tưởng. Và với quà gửi qua người khác hoặc qua bưu điện, tấm thiệp là giọng nói duy nhất của bạn.
Vì vậy, thiệp không cần dài, nhưng cần đúng người, đúng dịp và có ít nhất một chi tiết riêng. Câu chúc chung chung ai cũng viết được; câu nhắc một kỷ niệm cụ thể thì chỉ bạn viết được.
Khung năm dòng và ví dụ
Khung dưới đây dùng được cho hầu hết thiệp trang trọng. Dòng nào không cần thì bỏ, nhưng giữ thứ tự để thiệp đọc trôi.
| Dòng | Nội dung | Ví dụ |
|---|---|---|
| 1. Lời gọi | Kính gửi hoặc gửi, kèm cách gọi đúng vai | Kính gửi cô Lan, |
| 2. Dịp hoặc lý do | Vì sao bạn tặng lúc này | Nhân ngày Nhà giáo, em xin gửi cô chút quà nhỏ. |
| 3. Chi tiết riêng | Một kỷ niệm, một điều bạn biết ơn cụ thể | Em vẫn nhớ giờ cô giảng bài thơ Tây Tiến năm lớp mười một. |
| 4. Lời chúc | Chúc điều hợp với người nhận | Em chúc cô luôn khoẻ và vui với những lớp mới. |
| 5. Ký tên | Tên đủ để nhận ra, kèm vai nếu cần | Học trò của cô, Nguyễn Minh Vy, khoá 2015 – 2018 |
Ba dòng tối thiểu là lời gọi, lý do kèm lời chúc gộp một câu, và ký tên. Năm dòng là vừa đẹp. Quá bảy dòng thì tấm thiệp nhỏ thành chật chữ, nên chuyển sang viết thư riêng.
Xưng hô theo từng vai
Thiệp trang trọng giữ cách xưng hô như khi nói chuyện trực tiếp với người đó, chỉ nghiêm hơn một bậc. Vài cặp hay dùng:
- Gửi thầy cô: "Kính gửi thầy", "Kính gửi cô", xưng "em" hoặc "con" tuỳ thói quen từ trước.
- Gửi cấp trên: "Kính gửi anh Tuấn" hoặc "Kính gửi chị Hà", xưng "em". Chức danh có thể thêm khi thiệp gửi đến văn phòng: "Kính gửi anh Tuấn, Giám đốc khối Kinh doanh".
- Gửi đối tác: "Kính gửi ông" hoặc "Kính gửi bà" kèm họ tên với người chưa thân, "Kính gửi anh Sơn" khi đã quen. Thiệp gửi trên danh nghĩa công ty thì lấy tên công ty làm chủ ngữ, ví dụ "Xưởng gỗ Lộc An trân trọng cảm ơn", còn thiệp cá nhân nên xưng "em" hoặc "mình" cho gần.
- Gửi người lớn tuổi trong họ hàng: "Kính gửi bác", "Kính gửi ông bà", xưng "cháu" hoặc "con".
- Gửi gia đình: "Kính gửi anh chị và các cháu" hoặc "Gửi gia đình anh Phong".
Tránh dùng biệt danh, viết tắt, hay từ lóng trên thiệp trang trọng, kể cả khi ngoài đời hai người thân nhau. Thiệp có thể được người nhà đọc hoặc được giữ lại nhiều năm, chữ nghiêm một chút không bao giờ thừa.
Mẫu câu cho các dịp hay gặp
Cảm ơn đối tác cuối năm. "Cảm ơn anh và đội ngũ đã đồng hành cùng xưởng suốt năm qua, nhất là đợt giao hàng gấp tháng Chín. Chúc anh và gia đình một năm mới bình an." Chi tiết đợt giao hàng là thứ làm câu cảm ơn khác đi.
Mừng thăng chức. "Chúc mừng chị với vai trò mới. Em tin phòng mình sẽ học được nhiều từ cách chị làm việc." Tránh viết "chị xứng đáng lắm" theo kiểu khen to, dễ nghe thành nịnh.
Mừng tân gia. "Mừng anh chị về nhà mới, chúc căn nhà luôn ấm tiếng cười." Ngắn và đủ.
Thăm người ốm. "Em gửi chị ít trà để uống trong những ngày nghỉ, mong chị mau khoẻ." Không hỏi về bệnh, không nhắc chuyện công việc đang chờ.
Chia tay đồng nghiệp. "Cảm ơn anh đã chỉ em từng bước trong năm đầu đi làm. Chúc anh thuận lợi ở chặng mới." Nhắc một việc cụ thể người đó đã giúp.
Mừng em bé mới sinh. "Mừng anh chị đón bé, chúc mẹ tròn con vuông và cả nhà có những tháng đầu thật êm." Không hỏi bé giống ai, không bình luận cân nặng.
Cảm ơn người đã giúp một việc riêng. "Cảm ơn chú đã dành cả buổi chiều xem giúp hồ sơ cho cháu. Nhờ chú mà cháu sửa kịp trước hạn." Nêu đúng việc, đúng kết quả, người nhận sẽ thấy công sức của mình được ghi nhận.
Chia buồn. Chỉ một hai câu: "Gia đình em xin chia buồn cùng anh chị. Mong anh chị giữ gìn sức khoẻ." Không chúc, không dùng từ vui.
Ký tên, viết tay và đặt thiệp
Ba việc cuối này hay bị làm qua loa, mà lại chính là phần người nhận nhìn thấy đầu tiên.
- Ký tên đủ để nhận ra: tên đầy đủ hoặc tên gọi kèm họ, thêm vai khi người nhận quen nhiều người cùng tên, ví dụ "Minh Vy, học trò khoá 2015".
- Quà của gia đình: ký "Gia đình Hoàng Phong" hoặc viết tên cả hai vợ chồng, người viết thiệp ký trước.
- Quà của công ty: thiệp ghi tên công ty và người đại diện, có thể kèm danh thiếp trong cùng phong bì. Thiệp in sẵn của công ty vẫn nên có một dòng viết tay và chữ ký thật.
- Viết bằng bút mực đen hoặc xanh đậm, để khô vài phút trước khi cho vào phong bì. Viết nháp ra giấy trước nếu bạn hay viết sai.
- Ghi tên người nhận ngoài phong bì thiệp, để khi nhiều quà đặt chung, người nhà biết thiệp này của ai.
- Đặt thiệp: dán hoặc buộc ở mặt ngoài hộp, hoặc để ngay trên cùng khi mở nắp. Không để dưới đáy hộp hay kẹp giữa các lớp giấy, dễ bị vứt cùng giấy gói.
Thiệp in sẵn toàn bộ lời chúc chỉ hợp với quà số lượng lớn của doanh nghiệp. Ngay cả khi đó, thêm tên người nhận viết tay ở dòng đầu đã làm tấm thiệp ấm hơn hẳn.
Thiệp đi cùng quà gửi qua người khác hoặc qua đường gửi hàng
Khi bạn không trực tiếp trao, tấm thiệp phải làm thêm việc giới thiệu: ai gửi, gửi nhân dịp gì, và vì sao bạn không đến được. Một câu như "Em đang công tác ở Đà Nẵng nên nhờ chị Mai mang quà đến, mong anh thông cảm" giúp người nhận không thấy món quà bị gửi qua loa. Người mang hộ cũng nên được nhắc tên, để người nhận biết cảm ơn ai khi nhận.
Quà gửi qua dịch vụ giao hàng thì thiệp cần nằm trong lớp bảo vệ, không dán ngoài thùng nơi dễ ướt hay rách. Cho thiệp vào phong bì, đặt ngay dưới nắp hộp quà, rồi mới đóng thùng ngoài. Nhiều cửa hàng có dịch vụ viết thiệp hộ; nếu dùng, hãy nhắn đúng từng chữ bạn muốn, kiểm lại tên người nhận, và nếu được thì xin ảnh tấm thiệp trước khi gửi đi.
Sau khi gửi, nhắn cho người nhận một tin báo trước: "Em có gửi chị ít quà, chắc chiều mai tới". Tin nhắn này giúp họ không ngỡ ngàng khi nhận một thùng hàng lạ, và cũng là cách bạn biết quà đến nơi hay chưa. Khi họ báo đã nhận, đừng hỏi thêm "chị thấy có thích không"; để họ tự kể nếu muốn.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Lỗi phổ biến nhất là viết sai tên hoặc sai chức danh người nhận. Trước khi viết, kiểm lại trên danh thiếp hay chữ ký thư điện tử của họ. Nếu đã viết sai, đừng gạch xoá, thay thiệp mới; mang thêm một hai thiệp trắng là để cho lúc này.
Lỗi thứ hai là câu chúc sáo, chép từ mạng, đọc lên ai cũng thấy na ná. Câu dài, nhiều mỹ từ không làm thiệp trang trọng hơn; một chi tiết riêng mới làm được điều đó. Nếu không nghĩ ra kỷ niệm, viết điều bạn thật lòng biết ơn, dù chỉ là "cảm ơn anh đã luôn trả lời thư rất nhanh".
Lỗi thứ ba là nhắc đến món quà theo kiểu giải thích hay xin lỗi: "Quà mọn, mong anh đừng chê". Câu khiêm tốn quá mức làm người nhận phải đáp lời trấn an. Chỉ cần "chút quà nhỏ" hoặc không nhắc món quà là đủ.
Nếu đã trao quà mà phát hiện thiệp có lỗi, nhắn một tin ngắn đính chính tên hoặc lời chúc. Người nhận sẽ thấy bạn cẩn thận, không ai trách một lỗi đã được sửa.
Câu hỏi thường gặp
Thiệp kèm quà nên viết dài bao nhiêu?
Ba đến năm dòng là vừa: lời gọi, lý do tặng, một chi tiết riêng, lời chúc và chữ ký. Nếu muốn nói nhiều hơn bảy dòng, nên viết thư riêng thay vì dồn chữ vào tấm thiệp nhỏ.
Thiệp in sẵn lời chúc có được không?
Với quà doanh nghiệp gửi số lượng lớn thì chấp nhận được, nhưng nên thêm tên người nhận và chữ ký viết tay. Với quà cá nhân, viết tay toàn bộ vẫn trang trọng và ấm hơn hẳn thiệp in sẵn.
Quà của cả gia đình thì ký tên thế nào?
Có thể ký "Gia đình" kèm tên chủ hộ, hoặc viết tên của cả hai vợ chồng, người viết thiệp ký trước. Nếu người nhận quen các con, có thể thêm tên các con ở dòng cuối.
Thiệp nên đặt trong hay ngoài hộp quà?
Ở ngoài hộp hoặc ngay trên cùng khi mở nắp. Như vậy người nhận thấy thiệp trước, biết ai tặng ngay cả khi mở sau. Thiệp để dưới đáy hay kẹp giữa giấy gói rất dễ bị bỏ đi cùng giấy.
Viết thiệp cho đối tác nước ngoài thì dùng tiếng gì?
Dùng ngôn ngữ chung mà hai bên vẫn trao đổi công việc, thường là tiếng Anh. Câu ngắn, rõ, không chơi chữ. Có thể thêm một dòng tiếng Việt kèm nghĩa nếu muốn giới thiệu chút văn hoá, nhưng giữ phần chính dễ hiểu.
Có nên ghi số điện thoại hoặc địa chỉ lên thiệp không?
Thiệp trang trọng không cần. Nếu là quà công việc và người nhận chưa có thông tin liên hệ, kẹp danh thiếp trong phong bì thiệp là gọn nhất, phần thiệp chỉ để lời chúc và chữ ký.