Gọi đúng tên khách quốc tế gồm ba việc: biết phần nào là họ, phần nào là tên gọi; chọn đúng danh xưng như Mr, Ms hay Dr; và phát âm đủ gần để khách nhận ra mình. Khi không chắc, hỏi khách một lần rồi ghi lại là cách đúng nhất, không có gì phải ngại.
Tên người là điều mà ai cũng nghe ra ngay khi bị gọi sai. Một hội thảo in nhầm họ thành tên trên mười thẻ ngồi, một bài phát biểu đọc sai tên khách chính, đều để lại cảm giác người tổ chức không để tâm, dù mọi thứ khác chu đáo. Phần dưới là cách đọc tên theo vùng, quy tắc danh xưng, cách in thẻ và cách gỡ khi đã lỡ gọi nhầm.
Tình huống: in thẻ tên cho hội thảo ba mươi khách
Anh Quân là trợ lý ban tổ chức một hội thảo ngành dệt may ở TP Hồ Chí Minh. Danh sách khách mời gồm ba mươi người từ bảy nước, gửi về dưới dạng bảng tính với hai cột "First name" và "Last name". Anh phải in thẻ tên đeo ngực, thẻ chỗ ngồi và danh sách cho người dẫn chương trình đọc lúc giới thiệu.
Vấn đề lộ ra ngay: một số khách Nhật, Hàn tự điền theo thứ tự quen ở nước họ, họ đặt vào ô First name; một số khác đã đảo theo kiểu phương Tây. Một khách Indonesia chỉ có một tên, điền tên đó vào cả hai ô. Một khách Tây Ban Nha có hai họ. Nếu anh Quân in máy móc theo bảng, ít nhất một phần ba thẻ sẽ sai hoặc trông kỳ lạ.
Anh quyết định đối chiếu từng tên với chữ ký thư, danh thiếp khách đã gửi, và với tên hiển thị trên trang hồ sơ nghề nghiệp mà khách tự đăng. Những tên vẫn không chắc, anh gửi thư hỏi lại, kèm cách anh dự định in để khách xác nhận.
Thứ tự họ tên theo vùng: bảng tham khảo
Bảng dưới là thói quen phổ biến, không phải quy tắc tuyệt đối. Nhiều người đi làm quốc tế đã tự đảo tên theo kiểu phương Tây, nên luôn đối chiếu với cách chính khách viết.
| Vùng | Thứ tự thường gặp | Gọi trang trọng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhật Bản | Họ trước, tên sau trong tiếng Nhật; nhiều người đảo khi viết tiếng Anh | Họ kèm Mr, Ms hoặc hậu tố san | Không tự gọi tên riêng khi chưa được mời |
| Hàn Quốc | Họ một âm tiết đứng trước, tên hai âm tiết | Họ kèm chức danh hoặc Mr, Ms | Nhiều người cùng họ, nên chức danh giúp phân biệt |
| Trung Quốc | Họ trước, tên sau; một số người có thêm tên tiếng Anh | Họ kèm Mr, Ms hoặc chức danh | Nếu khách giới thiệu tên tiếng Anh, có thể gọi bằng tên ấy |
| Âu – Mỹ | Tên trước, họ sau | Mr, Ms, Dr kèm họ | Thường mời gọi tên riêng khá sớm |
| Tây Ban Nha, Mỹ Latinh | Tên, rồi họ cha, rồi họ mẹ | Danh xưng kèm họ đầu tiên | Không gọi bằng họ cuối, đó là họ mẹ |
| Indonesia, một số vùng khác | Có người chỉ có một tên | Mr, Ms kèm tên ấy | Đừng tự thêm họ hay in một tên hai lần |
| Vùng Ả Rập | Tên riêng, có thể kèm tên cha, tên ông, tên dòng họ | Mr hoặc tước hiệu kèm tên riêng | Hỏi khách phần nào dùng để gọi |
Người Việt cũng là một ví dụ: họ trước, tên gọi đứng cuối. Khi giới thiệu bản thân với khách, bạn nói rõ phần nào là tên gọi để khách khỏi gọi bạn bằng họ Nguyễn như gọi một người phương Tây bằng họ.
Danh xưng: Mr, Ms, Mrs, Dr và chức danh
Mr cho nam, Ms cho nữ. Ms dùng được cho mọi phụ nữ mà không cần biết tình trạng hôn nhân, nên đây là lựa chọn an toàn nhất trong thư từ và thẻ tên. Chỉ dùng Mrs hay Miss khi chính khách dùng như vậy.
Dr khi khách dùng học vị. Nếu khách ký thư bằng Dr hoặc ghi học vị trên danh thiếp, gọi Dr kèm họ ở buổi đầu và in Dr trên thẻ tên. Ở nhiều nước châu Âu, học vị được coi trọng trong giao tiếp công việc.
Chức danh nhà nước, ngoại giao. Với đại sứ, bộ trưởng hay quan chức, danh xưng có quy định riêng; hỏi cơ quan của khách hoặc bộ phận lễ tân đối ngoại trước khi in, đừng tự đặt.
Không ghép hai danh xưng. Không viết Mr Dr hay Ms Prof. Chọn danh xưng cao nhất mà khách dùng.
Danh xưng khi gọi tên riêng. Với khách Âu – Mỹ, khi đã chuyển sang gọi tên riêng thì bỏ Mr, Ms; "Mr John" nghe lạ với nhiều người. Ngược lại, với khách Đông Á, cách gọi họ kèm danh xưng giữ lâu hơn nhiều.
Người Việt gọi kèm anh, chị. Trong giao tiếp miệng bằng tiếng Việt với khách hiểu tiếng Việt, gọi "anh Kenji", "chị Park" là thân thiện mà vẫn lịch sự; nhưng trên thẻ tên và văn bản, giữ danh xưng quốc tế.
Phát âm tên: hỏi, ghi, tập
Đọc sai tên một lần là chuyện bình thường; đọc sai nhiều lần sau khi đã được sửa thì khách sẽ nhớ. Cách anh Quân chuẩn bị cho người dẫn chương trình:
- Gửi thư hỏi khách chính và diễn giả cách đọc tên, có thể đề nghị họ gửi một đoạn ghi âm ngắn tự đọc tên mình.
- Ghi phiên âm theo cách đọc tiếng Việt cạnh tên trong kịch bản, chia âm tiết, đánh dấu âm nhấn.
- Tập đọc to vài lần trước buổi; với tên khó, nhờ đồng nghiệp từng làm việc với nước đó nghe thử.
- Trước giờ khai mạc, gặp khách chính, đọc tên họ một lần và hỏi "Em đọc như vậy đã đúng chưa ạ?".
- Trong lúc giới thiệu, đọc chậm và rõ; nếu vấp, dừng lại đọc lại đúng một lần, không cười trừ hay đùa về tên khó.
Điều không cần làm: không cần cố đọc giọng bản xứ y hệt. Khách chỉ cần nhận ra tên mình và thấy bạn đã cố gắng. Một cách đọc rõ ràng, nhất quán còn hơn một cách bắt chước gượng.
In thẻ tên, thẻ chỗ ngồi và danh sách
Khi đã chắc phần họ, tên và danh xưng, khâu in còn vài chỗ hay sai:
- Thẻ đeo ngực: tên gọi in to, họ in cùng dòng hoặc ngay dưới, tên tổ chức in nhỏ hơn. Người đứng cách hai bước phải đọc được tên gọi.
- Thẻ chỗ ngồi: in cả hai mặt để người ngồi đối diện và người đi ngang đều đọc được; dùng danh xưng kèm họ cho bữa tiệc trang trọng.
- Với tên Đông Á, có thể in họ bằng chữ in hoa để người đọc biết đó là họ, ví dụ TANAKA Hiroshi; cách này được dùng nhiều trong hội nghị quốc tế.
- Giữ dấu của tên gốc nếu khách dùng, như các chữ có dấu trong tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha; bỏ dấu tuỳ tiện cũng là sai tên.
- Dùng mực đen hoặc xanh, không dùng mực đỏ để in hay viết tên người; với một số khách Đông Á, tên viết đỏ gợi chuyện buồn.
- Soát lần cuối bằng cách đọc từng thẻ đối chiếu với thư xác nhận của khách, không đối chiếu với bảng tính gốc.
Một bản danh sách cho lễ tân nên sắp theo tên gọi, kèm họ và tổ chức, để khi khách tự giới thiệu "Hiroshi" hay "Tanaka", lễ tân đều tìm được nhanh.
Giới thiệu tên của chính mình và đồng nghiệp
Gọi đúng tên khách mới là một nửa. Nửa còn lại là giúp khách gọi đúng tên phía mình. Tên Việt có dấu, nhiều người trùng họ Nguyễn, Trần, Lê, và tên gọi lại đứng cuối, nên khách quốc tế rất dễ gọi nhầm cả đoàn là "Mr Nguyen". Trong buổi họp có ba người họ Nguyễn, cách gọi ấy làm rối cả biên bản lẫn thư từ sau đó.
Khi tự giới thiệu, bạn nói rõ: "Em là Nguyễn Minh Quân, anh chị cứ gọi em là Quân". Danh thiếp in tên không dấu, có thể in đậm phần tên gọi. Chữ ký thư cũng dùng đúng tên gọi ấy để khách đọc quen mắt. Nếu khách là người Đông Á quen gọi họ, bạn nói thêm rằng ở Việt Nam người ta gọi nhau bằng tên, không bằng họ; phần lớn khách thấy đây là điều thú vị.
Khi giới thiệu đồng nghiệp, nói tên gọi kèm chức danh và việc họ phụ trách: "Đây là chị Lan, trưởng phòng chất lượng, người sẽ cùng anh chị xem dây chuyền chiều nay". Câu giới thiệu có việc cụ thể giúp khách nhớ tên vì gắn được với một vai.
Lỡ gọi nhầm tên thì gỡ thế nào
Giữa bữa tiệc, anh Quân lỡ gọi bà Maria Fernández là "bà García", tức họ mẹ của bà. Bà mỉm cười sửa lại. Cách gỡ đúng là cảm ơn, nhắc lại tên đúng một lần ngay lúc đó, "Cảm ơn bà, bà Fernández", rồi tiếp tục câu chuyện. Không cần xin lỗi nhiều lần hay giải thích vì sao nhầm, vì càng nói nhiều càng kéo dài sự chú ý vào lỗi.
Nếu nhầm tên trên thẻ in, thay thẻ ngay trước khi khách ngồi, hoặc nếu đã ngồi thì nhờ phục vụ đổi lặng lẽ. Nếu người dẫn chương trình đọc sai tên khách chính trên sân khấu, cuối phần giới thiệu nên nói thêm một câu đọc lại tên cho đúng, ngắn gọn. Sau sự kiện, trong thư cảm ơn, viết tên khách thật chính xác; đó là lời xin lỗi kín đáo nhất.
Câu tự kiểm: đã đối chiếu tên với chữ ký thư khách chưa, đã hỏi những tên không chắc chưa, kịch bản có phiên âm chưa, đã đọc thử với khách chính chưa. Bốn câu ấy giúp bạn tránh gần hết lỗi về tên.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết đâu là họ, đâu là tên của khách nước ngoài?
Đối chiếu chữ ký thư, danh thiếp và cách khách tự giới thiệu. Người Nhật, Hàn, Trung thường viết họ trước trong tiếng mẹ đẻ nhưng có thể đảo khi viết tiếng Anh. Nếu vẫn không chắc, gửi thư hỏi lại kèm cách bạn định in.
Gọi phụ nữ là Ms hay Mrs?
Ms là lựa chọn an toàn cho mọi phụ nữ vì không phụ thuộc tình trạng hôn nhân. Chỉ dùng Mrs hoặc Miss khi chính khách dùng như vậy trong thư hay danh thiếp.
Khách có học vị tiến sĩ thì gọi thế nào?
Nếu khách ký thư hay ghi trên danh thiếp là Dr, gọi Dr kèm họ ở buổi đầu và in Dr trên thẻ tên. Không ghép thêm Mr hay Ms. Khi khách mời gọi tên riêng thì bỏ danh xưng.
Khách chỉ có một tên thì in thẻ thế nào?
In đúng một tên ấy, kèm Mr hoặc Ms nếu là thẻ chỗ ngồi trang trọng. Không tự thêm họ, không in một tên hai lần để lấp ô họ và tên trong mẫu.
Có nên viết họ bằng chữ in hoa trên thẻ tên khách Nhật không?
Đó là cách hay dùng ở hội nghị quốc tế để người đọc biết phần nào là họ, ví dụ TANAKA Hiroshi. Nếu khách tự viết tên theo kiểu phương Tây, có thể in theo cách khách viết.
Lỡ gọi sai tên khách trước nhiều người thì làm gì?
Cảm ơn khi khách sửa, nhắc lại tên đúng một lần rồi tiếp tục. Không xin lỗi nhiều lần hay giải thích dài. Sau đó viết tên khách thật chính xác trong mọi văn bản gửi họ.