QuyenQuy.comQuyền Quý
Làm chủ nhà chu đáo

Xếp chỗ ngồi khi đãi khách tại nhà: ai ngồi đâu ở bàn dài, bàn tròn và mâm cơm Việt

Chỗ nào là chỗ trang trọng, khách chính ngồi bên nào của chủ nhà, xếp xen kẽ hay cho vợ chồng ngồi cạnh nhau, và cách mời vào chỗ khi không có thẻ tên.

Host gesturing a guest toward a chair at a long wooden dining table set for eight in a Vietnamese home, warm evening lamp light, wide shot from the doorway

Ở bàn dài, chủ nhà ngồi một đầu bàn hoặc giữa cạnh dài, khách chính nam ngồi bên phải bà chủ, khách chính nữ ngồi bên phải ông chủ. Ở bàn tròn, chỗ đối diện cửa ra vào là chỗ của khách quý nhất hoặc người cao tuổi nhất, chủ nhà ngồi ngay bên cạnh. Với mâm cơm Việt, người lớn tuổi ngồi phía trong, xa lối đi; người trẻ ngồi gần nồi cơm để xới và rót.

Không có luật nào bắt một bữa cơm nhà phải xếp chỗ như tiệc ngoại giao. Nhưng một bàn được xếp có chủ ý giúp người ít quen có người để nói chuyện, người lớn tuổi không phải ngồi cạnh lối bưng bê, và chủ nhà đứng lên vào bếp mà không làm cả bàn phải dịch ghế. Phần dưới đi từ nguyên tắc chung đến từng kiểu bàn, kèm câu mời vào chỗ và cách gỡ khi khách đã tự ngồi.

Chỗ nào được coi là chỗ trang trọng

Chỗ nhìn ra cửa chính. Theo thói quen chung của người Việt và nhiều nền văn hoá Á Đông, chỗ ngồi quay mặt ra cửa, lưng tựa vào tường là chỗ của người được kính trọng nhất. Người ngồi đó thấy được ai ra vào, không bị gió lùa sau lưng.

Chỗ cạnh chủ nhà. Ngồi cạnh chủ nhà nghĩa là được chủ nhà gắp món, rót nước và trò chuyện nhiều nhất. Ở bàn kiểu Âu, phía tay phải của chủ nhà là vị trí danh dự.

Chỗ xa lối đi vào bếp. Người phải lách ghế mỗi khi có món mới bưng ra không thể ngồi yên mà ăn. Chỗ gần bếp nên dành cho chủ nhà hoặc người nhà sẽ phụ dọn món.

Chỗ không bị chói hay bị gió. Ngồi đối diện cửa sổ lúc nắng chiều, ngay dưới quạt trần hay luồng gió điều hoà khiến khách khó chịu suốt bữa mà không tiện nói ra. Trước khi xếp, bạn nên tự ngồi thử từng ghế vào đúng giờ sẽ ăn.

Chỗ trang trọng không phải lúc nào cũng hợp người được mời. Một người cao tuổi đi lại khó khăn sẽ cần chỗ gần lối ra nhà vệ sinh hơn chỗ đầu bàn. Khi hai nguyên tắc xung đột, sự thuận tiện của khách thắng thứ bậc.

Bàn dài: sơ đồ cho sáu và tám khách

Anh Lộc, chủ một xưởng gỗ ở Đồng Nai, đãi tối tại nhà: vợ chồng anh, bố mẹ anh, vợ chồng một đối tác ở TP Hồ Chí Minh và vợ chồng một người bạn cũ. Bàn ăn nhà anh là bàn dài tám ghế. Có hai cách đặt chủ nhà phổ biến, và mỗi cách hợp một kiểu bữa.

Cách đặtChủ nhà ngồiKhách chính ngồiHợp với
Hai đầu bànÔng chủ một đầu, bà chủ đầu kiaKhách nữ quan trọng nhất bên phải ông chủ; khách nam quan trọng nhất bên phải bà chủBữa trang trọng, khách chưa thân, có đối tác
Giữa hai cạnh dài, đối diện nhauÔng chủ và bà chủ ngồi đối diện ở chính giữaKhách chính ngồi bên phải mỗi chủ nhàBữa thân mật, muốn cả bàn cùng nghe được một câu chuyện
Một chủ nhà duy nhấtĐầu bàn phía gần bếpKhách chính ngồi bên phải, khách thứ hai bên tráiNgười sống một mình hoặc chỉ một người đứng ra mời

Anh Lộc chọn cách thứ hai. Mẹ anh ngồi bên phải anh vì bà cao tuổi nhất và muốn ngồi gần con; bố anh ngồi bên phải vợ anh. Vợ chồng đối tác ngồi kề hai bên bố mẹ anh, người bạn cũ ngồi ở hai đầu bàn. Cách này giữ cho đối tác ở giữa câu chuyện mà không phải ngồi lọt thỏm giữa hai người lạ, và người bạn thân — vốn quen nhà — chịu ngồi chỗ xa bếp nhất mà không ai thấy thiệt.

Nếu ghế ở hai đầu bàn là ghế có tay vịn, hãy dành chúng cho người cao tuổi hoặc khách chính, đừng để chủ nhà ngồi.

Bàn tròn: tìm “đầu bàn” ở một chiếc bàn không có đầu

Bàn tròn có vẻ bình đẳng nhưng vẫn có thứ bậc. Ghế quay mặt ra cửa là ghế chủ vị. Trong bữa gia đình Việt, ghế này thường dành cho ông bà hoặc khách cao tuổi nhất; chủ nhà ngồi bên trái người đó để tiện gắp, rót và đứng dậy đi lại. Khách quý thứ hai ngồi bên phải ghế chủ vị. Những ghế càng xa chủ vị thì càng dành cho người nhà, người trẻ.

Với bàn tròn tám đến mười người, nên đặt hai chủ nhà ngồi gần như đối diện nhau, mỗi người phụ trách một nửa bàn. Như vậy luôn có một người chủ ở gần mỗi vị khách để mời món, để ý ly nước, và nhận ra người đang ngồi im.

Bàn tròn có mâm xoay thì có thêm một quy ước nhỏ: mâm thường xoay theo chiều kim đồng hồ, món mới đặt lên được quay về phía khách chính trước. Chủ nhà nên tự xoay lần đầu để cả bàn hiểu nhịp, và nhắc trẻ con không tự ý xoay mâm khi người khác đang gắp.

Bàn tròn sáu người trở xuống thì không cần cầu kỳ: chủ vị, chủ nhà ngồi cạnh, những người còn lại xen giữa người quen và người lạ là đủ. Điều đáng tránh nhất là để hai người duy nhất không quen ai ngồi kề nhau, vì họ sẽ chỉ còn biết nói chuyện với nhau suốt bữa.

Mâm cơm Việt ngồi bàn thấp hoặc trải chiếu

Ở nhiều gia đình, nhất là khi về quê hay đãi giỗ, bữa cơm dọn trên mâm đặt ở bàn thấp hoặc trên chiếu. Thứ tự chỗ ngồi ở đây gắn với việc phục vụ trong bữa nhiều hơn là với danh dự:

  • Người lớn tuổi nhất ngồi phía trong, chỗ quay ra cửa hoặc quay về gian chính, có chỗ tựa lưng nếu được.
  • Người trẻ nhất hoặc con dâu, con rể ngồi gần nồi cơm để xới cơm cho cả mâm; người ngồi cạnh ấm trà lo rót nước.
  • Khách ngồi cạnh người lớn tuổi trong nhà, không ngồi chỗ ngoài cùng gần lối đi.
  • Mâm có trẻ nhỏ thì trẻ ngồi cạnh bố hoặc mẹ, không xếp vào giữa hai khách lạ.
  • Khách mặc váy hay áo dài khi ngồi chiếu cần chỗ có đệm hoặc ghế đẩu thấp; chủ nhà nên chuẩn bị sẵn một hai chiếc mà không cần hỏi.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: khách thành phố hoặc khách nước ngoài ít ngồi xếp bằng sẽ mỏi chân sau mười phút. Hỏi nhẹ một câu “Anh chị ngồi ghế cho thoải mái nhé?” và kê ghế thấp cạnh mâm là cách giữ thể diện cho cả khách lẫn nhà.

Xếp xen kẽ hay cho người quen ngồi cạnh nhau

Vợ chồng: thường tách, nhưng không tách xa. Ở bàn trang trọng kiểu Âu, vợ chồng không ngồi cạnh nhau để mỗi người trò chuyện với người mới. Ở bữa cơm Việt, nhiều người lại thấy bị tách là lạ. Cách dung hoà là cho ngồi chéo góc hoặc đối diện — vẫn nhìn thấy nhau, vẫn phải nói chuyện với người bên cạnh.

Cặp mới yêu, mới cưới: để ngồi cạnh. Tách họ ra chỉ khiến cả hai lơ đãng nhìn nhau qua bàn.

Người không quen ai: ngồi cạnh chủ nhà hoặc người vui chuyện nhất. Đây là quy tắc quan trọng hơn mọi quy tắc nam nữ xen kẽ.

Hai người đang có chuyện không vui: không ngồi đối diện. Đối diện nghĩa là phải nhìn nhau suốt bữa. Ngồi cùng phía, cách nhau hai ba người là dễ chịu nhất.

Người hút thuốc hay phải nghe điện thoại công việc: ngồi gần cửa. Họ có thể đứng ra ngoài mà không phải đi vòng sau lưng người khác.

Xen kẽ nam nữ không phải luật cứng. Đó là cách giúp câu chuyện phong phú hơn, nhưng nếu số khách lệch thì cứ xếp theo người hợp chuyện. Không ai bỏ về vì bàn có ba người nữ ngồi liền nhau.

Mời vào chỗ khi không dùng thẻ tên

Thẻ tên hợp với bữa từ mười người trở lên hoặc bữa thật trang trọng. Ở bữa nhỏ, đặt thẻ tên trên bàn nhà mình có thể khiến khách thấy gượng. Cách mời vào chỗ bằng lời mà vẫn đúng ý chủ nhà:

  1. Chủ nhà đứng gần bàn trước khi mời mọi người vào, không ngồi xuống trước.
  2. Mời khách chính trước, kèm cử chỉ tay chỉ ghế: “Mời bác ngồi chỗ này cho mát ạ.” Lý do nhẹ nhàng như “cho mát”, “cho tiện” giúp khách nhận chỗ mà không thấy bị xếp đặt.
  3. Lần lượt mời từng người theo sơ đồ đã nghĩ sẵn, giọng tự nhiên: “Anh Tùng ngồi cạnh chị Mai nhé, hai người cùng mê chạy bộ.”
  4. Người nhà ngồi sau cùng, vào những ghế còn lại.
  5. Chủ nhà là người ngồi xuống cuối cùng, hoặc ngồi cùng lúc với khách chính.

Câu giới thiệu kèm lý do ngồi cạnh nhau — cùng quê, cùng nghề, cùng sở thích — là cách mở chuyện dễ nhất cho hai người lạ. Bạn chỉ cần chuẩn bị trước một ý cho mỗi cặp ngồi cạnh nhau.

Lỡ sai thì gỡ thế nào

Khách đã tự ngồi vào chỗ khác. Đừng mời khách đứng dậy chuyển chỗ, trừ khi chỗ đó gây bất tiện rõ cho người cao tuổi. Hãy điều chỉnh những người còn lại quanh vị khách đó. Một bàn xếp lệch kế hoạch vẫn tốt hơn một vị khách bị mời đổi ghế trước mặt mọi người.

Người lớn tuổi bị xếp xa, có vẻ phật ý. Chủ nhà chủ động gắp món, mời nước và ra ngồi cạnh một lúc trong bữa. Sau đó bạn nói vui một câu: “Lần sau bác ngồi đầu bàn, con xếp sơ suất quá.” Lời nhận lỗi nhỏ, đúng lúc, thường được bỏ qua ngay.

Hai người ngồi cạnh không hợp chuyện. Đến món tráng miệng hoặc khi chuyển sang uống trà ở phòng khách, hãy mời mọi người đổi chỗ tự nhiên. Đây là lý do nhiều chủ nhà dọn trà ở chỗ khác bàn ăn.

Thiếu ghế vì có khách đến thêm. Người nhà nhường ghế và ngồi ghế phụ, không bao giờ để khách ngồi ghế phụ.

Câu hỏi thường gặp

Chủ nhà nên ngồi ở đầu bàn hay giữa bàn?

Bữa trang trọng, khách chưa thân thì chủ nhà ngồi hai đầu bàn để mỗi người phụ trách một phía. Bữa thân mật, muốn cả bàn chung một câu chuyện thì chủ nhà ngồi giữa hai cạnh dài, đối diện nhau, sẽ dễ bao quát hơn.

Khách chính ngồi bên phải hay bên trái chủ nhà?

Theo quy ước bàn tiệc kiểu Âu, khách chính ngồi bên phải chủ nhà. Trong bữa cơm Việt, điều quan trọng hơn là khách ngồi chỗ quay ra cửa, gần chủ nhà và xa lối bưng bê; bên phải hay bên trái không ai để ý nhiều.

Có cần đặt thẻ tên khi đãi khách ở nhà không?

Bữa dưới mười người thì không cần, chủ nhà mời bằng lời là đủ và tự nhiên hơn. Bữa đông, có khách không quen nhau hoặc có khách nước ngoài thì thẻ tên viết tay giúp mọi người khỏi lúng túng và nhớ tên nhau.

Trẻ con nên ngồi chung bàn với người lớn hay bàn riêng?

Khi có khách lớn tuổi hoặc đối tác, trẻ nhỏ nên ngồi cạnh bố mẹ ở bàn chính để được nhắc nhở. Khi có nhiều trẻ cùng lứa, một bàn nhỏ riêng gần đó giúp người lớn trò chuyện yên và trẻ cũng vui hơn.

Khách nước ngoài đến nhà thì có cần xếp chỗ theo kiểu Âu không?

Không cần, khách thường muốn trải nghiệm bữa cơm nhà đúng kiểu Việt. Bạn chỉ cần xếp họ ngồi cạnh người nói được ngôn ngữ chung, có ghế tựa thay vì ngồi chiếu, và giải thích nhẹ cách mời, gắp trong mâm.

Người nhà có nên ngồi xen giữa khách không?

Nên. Người nhà ngồi xen giữa giúp mỗi khu vực trên bàn có một người lo mời món, rót nước và nối câu chuyện. Để người nhà ngồi dồn một góc sẽ khiến khách tự lo cho nhau và thấy như đang đi ăn tiệc ngoài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138