Một bữa tiệc thực đơn định sẵn thường đi theo thứ tự khai vị, súp, món cá, món chính, rồi tráng miệng và trà hoặc cà phê; tiệc gọn hơn chỉ có ba món. Bạn bắt đầu mỗi món khi chủ tiệc cầm dao nĩa hoặc mời cả bàn, ăn vừa nhịp để kết thúc cùng lúc với phần lớn mọi người, vì phục vụ thường dọn và mang món mới cho cả bàn một lượt.
Khác với gọi món tự do, tiệc định sẵn có một nhịp chung giống như một bản nhạc: mỗi người chơi đúng phần của mình thì bản nhạc trôi. Điều khó không phải là cách ăn từng món mà là đi cùng nhịp với cả bàn trong hai tiếng đồng hồ. Phần dưới đây giải thích thứ tự món, cách đọc thực đơn đặt trên bàn, cách giữ nhịp và những điều bạn không bắt buộc phải làm.
Thứ tự món thường gặp và mỗi món kéo dài bao lâu
Không phải tiệc nào cũng có đủ các món dưới đây. Tiệc công ty, tiệc chào mừng đối tác ở Việt Nam thường gồm ba hoặc bốn món; gala trang trọng có thể tới sáu, bảy món. Thời gian chỉ là tham khảo, bếp và phục vụ sẽ quyết định nhịp thật.
| Thứ tự | Món | Dụng cụ thường dùng | Thời gian tham khảo |
|---|---|---|---|
| 1 | Món khai vị nhẹ, có khi là một miếng nhỏ bếp mời | Nĩa nhỏ ngoài cùng, có khi chỉ một thìa nhỏ | Mười phút |
| 2 | Súp | Thìa súp ngoài cùng bên phải | Mười đến mười lăm phút |
| 3 | Món cá | Dao cá và nĩa cá | Mười lăm phút |
| 4 | Món giải vị giữa bữa, thường là kem đá trái cây | Thìa nhỏ đi kèm | Năm phút |
| 5 | Món chính, thường là thịt | Dao lớn và nĩa lớn sát đĩa | Hai mươi đến ba mươi phút |
| 6 | Tráng miệng | Thìa và nĩa nằm ngang trên đĩa | Mười lăm phút |
| 7 | Trà, cà phê, kẹo nhỏ | Tách và thìa nhỏ mang ra sau | Tuỳ chủ tiệc |
Đếm số nĩa ở bên trái đĩa khi ngồi xuống là bạn đoán được bữa có mấy món, không cần xem thực đơn. Món giải vị giữa bữa không phải tráng miệng sớm; nó được mang ra để làm sạch vị trước món chính, ăn vài thìa nhỏ là đủ.
Đọc tấm thực đơn đặt trên bàn
Ở nhiều bữa tiệc trang trọng, mỗi chỗ ngồi hoặc mỗi bàn có một tấm thiệp nhỏ ghi thực đơn. Tấm thiệp này để bạn biết trước sẽ có gì và tự điều chỉnh: biết món chính là thịt bò, bạn để bụng; biết món cá có tôm, nếu bị dị ứng thì nói khẽ với phục vụ ngay từ đầu bữa chứ không đợi món tới mới từ chối.
Chị Mai, trưởng nhóm kinh doanh ở Đà Nẵng, dự bữa gala cuối năm của một hiệp hội ngành. Chị đọc thực đơn thấy có năm món, liền ăn chậm lại ở món khai vị và chỉ lấy một miếng bánh mì. Đến món chính, chị vẫn ăn ngon miệng trong khi vài người cùng bàn đã no từ món súp. Biết trước số món là cách đơn giản nhất để không phải bỏ dở món ngon nhất của bữa.
Tấm thực đơn có thể mang về làm kỷ niệm nếu đó là thiệp riêng in tên khách hoặc chủ tiệc nói rõ. Thiệp dùng chung cả bàn thì để lại. Không cần đọc to thực đơn cho cả bàn nghe, cũng không cần bình luận tên món nghe lạ; nếu tò mò về một món, hỏi phục vụ khi họ mang món ra là cách tự nhiên nhất.
Khi nào được bắt đầu một món
Bàn nhỏ, dưới tám người: chờ cả bàn có món. Phục vụ chuyên nghiệp thường đặt món cho cả bàn gần như cùng lúc. Bạn chờ người cuối cùng có đĩa, rồi chờ chủ tiệc cầm dao nĩa hoặc nói một câu mời.
Bàn dài, đông khách: chờ hai, ba người hai bên có món. Ở bàn hai mươi người, món ra từ đầu này tới đầu kia mất vài phút. Quy ước thường gặp là khi những người quanh bạn đã có món, bạn có thể bắt đầu, nhất là với món nóng.
Chủ tiệc mời ăn trước thì nhận lời. Nếu đĩa của chủ tiệc ra chậm và họ nói "mọi người cứ dùng đi kẻo nguội", bạn bắt đầu luôn. Từ chối lời mời đó lại làm chủ tiệc khó xử hơn.
Có phát biểu hoặc nâng ly mở đầu thì chờ xong. Ở gala, món khai vị có khi đã đặt sẵn trước khi chương trình bắt đầu. Bạn chờ phần phát biểu khai mạc kết thúc, trừ khi người dẫn chương trình mời dùng bữa trước.
Bạn là người cuối cùng có món thì không bắt người khác chờ. Hãy nói một câu nhẹ "mọi người cứ dùng trước ạ". Câu đó giải phóng cả bàn khỏi phép lịch sự kéo dài.
Giữ nhịp với cả bàn trong suốt bữa
Anh Đức, chủ một công ty vận tải nhỏ ở Hải Phòng, ăn nhanh vì quen bữa trưa mười lăm phút ở công trường. Ở bữa tiệc chào mừng đối tác, anh thường xong món trước mọi người năm phút và ngồi im trước chiếc đĩa trống. Đây là cách anh tự điều chỉnh sau vài lần như thế.
- Khi món ra, ăn miếng đầu cùng lúc với chủ tiệc, không đi trước.
- Sau mỗi hai ba miếng, đặt dao nĩa tư thế nghỉ, uống nước hoặc quay sang trò chuyện.
- Liếc nhìn đĩa của chủ tiệc và hai người hai bên: khi họ còn một nửa, bạn cũng còn khoảng một nửa.
- Nếu bạn là người chậm nhất, không cần cố ăn hết. Để lại một phần nhỏ, đặt dao nĩa tư thế xong khi phần lớn bàn đã xong.
- Giữa hai món, không gọi phục vụ hỏi món tiếp theo bao giờ ra; khoảng nghỉ đó là thời gian dành cho câu chuyện.
Nhịp chung quan trọng hơn lượng thức ăn. Một người ăn hết sạch mà để cả bàn chờ khiến bữa tiệc chùng xuống; một người để lại vài miếng mà đi đúng nhịp thì không ai để ý.
Những điều không bắt buộc ở tiệc thực đơn định sẵn
Người lần đầu dự tiệc nhiều món hay nghĩ mình phải làm thêm nhiều việc để tỏ ra đúng phép. Thật ra có không ít điều bạn được miễn, và biết được điều đó giúp bạn ngồi thong thả hơn.
- Không bắt buộc ăn hết mọi món. Để lại một phần nhỏ là bình thường, không ai coi đó là chê bếp.
- Không bắt buộc uống mọi loại đồ uống được rót kèm từng món. Bạn có thể dùng nước suốt bữa, chỉ cần báo khẽ với phục vụ ngay từ đầu.
- Không bắt buộc đổi món khi không ăn được. Nếu không có lựa chọn thay, bạn ăn phần ăn được, để phần còn lại.
- Không bắt buộc khen từng món. Một lời khen cuối bữa với chủ tiệc về cả bữa ăn là đủ.
- Không bắt buộc ngồi im khi phục vụ đặt món. Bạn vẫn trò chuyện bình thường, chỉ hơi nghiêng người để họ có chỗ đặt đĩa và nói một lời cảm ơn ngắn.
Điều duy nhất nên coi là bắt buộc: báo trước những gì bạn không ăn được vì sức khoẻ, càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là khi trả lời thiệp mời.
Câu tự hỏi trước một bữa tiệc nhiều món
Phần lớn sự lúng túng ở tiệc định sẵn có thể tránh từ trước khi bước vào phòng tiệc. Dành năm phút trả lời những câu dưới đây, bạn sẽ biết mình cần ăn lót dạ hay không, cần báo gì cho ban tổ chức và cần để ý điều gì khi ngồi xuống. Chị Mai giữ danh sách này trong ghi chú điện thoại và đọc lại trên đường tới mỗi bữa gala.
- Bữa tiệc kéo dài bao lâu, có phần phát biểu hay chương trình văn nghệ xen giữa không? Có chương trình thì món ra chậm, nên ăn nhẹ một chút trước khi đi.
- Mình có món nào không ăn được vì sức khoẻ, dị ứng hay ăn chay không? Đã báo cho người tổ chức khi trả lời thiệp chưa?
- Mình ngồi bàn của ai, có ai mình cần chào riêng trước khi ngồi không?
- Mình có phải phát biểu hay nâng ly không? Nếu có, nên ăn ít ở món khai vị để giữ giọng và đầu óc tỉnh táo.
- Mình có phải về sớm không? Nếu có, đã nói trước với chủ tiệc chưa, và định đứng dậy vào khoảng nghỉ nào?
Không cần trả lời hết mọi câu cho mọi bữa. Với tiệc công ty quen thuộc, chỉ câu thứ hai là đáng nhớ. Với gala lần đầu dự, cả năm câu đều giúp bạn bước vào bữa tiệc nhẹ đầu hơn.
Lỡ lệch nhịp hoặc lỡ ăn nhầm món giải vị
Lệch nhịp hay gặp nhất là bạn mải trò chuyện, phục vụ đứng chờ dọn mà đĩa vẫn còn đầy. Cách gỡ: ăn thêm hai ba miếng rồi đặt dao nĩa tư thế xong, kèm một ánh mắt hoặc cái gật nhẹ với phục vụ. Không cần xin lỗi cả bàn, không cần giải thích là mình nói nhiều quá.
Ngược lại, khi bạn đã ăn xong mà món kế tiếp ra chậm, cứ ngồi trò chuyện. Nhìn đồng hồ, gõ ngón tay lên bàn hay ngoái về phía bếp đều là những tín hiệu sốt ruột mà người cùng bàn nhận ra ngay. Nếu chờ quá lâu bất thường, đó là việc của chủ tiệc hỏi bếp, không phải của khách.
Một tình huống khác: món kem đá trái cây giữa bữa được mang ra, chị Mai tưởng đã tới tráng miệng nên định đứng dậy chào ra về sớm vì có việc. May là chị nhìn thấy dao nĩa món chính vẫn nằm sát đĩa. Nếu bạn lỡ tưởng nhầm và nói ra, chỉ cần cười nhẹ "à em tưởng tráng miệng rồi" là xong, cả bàn sẽ vui hơn là ngượng.
Câu hỏi thường gặp
Có được gọi thêm món ngoài thực đơn định sẵn không?
Ở tiệc do người khác chủ trì, không nên gọi thêm món, vì chi phí và nhịp bữa do chủ tiệc sắp đặt. Nếu đói hoặc cần món thay vì lý do sức khoẻ, nói khẽ với phục vụ để họ hỏi lại chủ tiệc hoặc bếp.
Ăn chay thì báo lúc nào để kịp đổi món?
Tốt nhất là báo ngay khi trả lời thiệp mời. Nếu quên, báo với phục vụ khi vừa ngồi vào bàn, trước khi món khai vị ra. Đa số bếp có thể chuẩn bị một phần chay đơn giản nếu được báo sớm.
Có cần nếm mỗi món một chút dù không thích?
Nếm một miếng nhỏ là cử chỉ lịch sự với người chuẩn bị, nhưng không bắt buộc. Nếu món đó bạn không ăn được vì sức khoẻ hoặc dị ứng, không đụng tới là lựa chọn đúng.
Rời bàn giữa các món có được không?
Được, nhưng nên chọn khoảng giữa hai món, sau khi đĩa đã được dọn. Rời bàn khi món chính vừa ra khiến món nguội và người ngồi cạnh không biết có nên chờ bạn hay không.
Tiệc định sẵn mà có món không hợp khẩu vị thì nói với ai?
Không cần nói với ai trong bữa tiệc. Bạn ăn phần mình thích, để lại phần còn lại. Chỉ khi món có vấn đề thật như chưa chín hay có dị vật, bạn nói khẽ với phục vụ.
Ai đứng dậy trước khi bữa tiệc kết thúc?
Thường là chủ tiệc. Khi chủ tiệc đặt khăn ăn lên bàn và đứng dậy, khách theo sau. Nếu bạn buộc phải về sớm, chào chủ tiệc riêng và nhẹ nhàng, không làm gián đoạn câu chuyện của cả bàn.