Khi hai đoàn trao quà cho nhau, nghi thức gọn nhất là: chủ nhà trao trước để chào mừng, khách đáp lễ ngay sau, hai trưởng đoàn trao cho nhau bằng hai tay, đứng chếch nhau để ảnh thấy cả hai người và món quà. Thời điểm hợp nhất là cuối buổi làm việc hoặc ngay sau phần ký, trước khi chụp ảnh chung, chứ không chen vào giữa phần thảo luận.
Bài này dành cho người phụ trách đối ngoại, thư ký giám đốc, hay chủ doanh nghiệp nhỏ lần đầu đón đoàn đối tác. Bạn sẽ có thứ tự trao, sơ đồ chỗ đứng, cách chuẩn bị bàn quà, lời nói khi trao, cách chụp ảnh cho đẹp mà không kéo dài, và cách gỡ khi một bên mang quà còn bên kia thì không.
Một buổi ký kết và một phút lúng túng
Anh Lộc chủ xưởng gỗ ở Đồng Nai đón đoàn của một công ty phân phối từ Hà Nội vào xem nhà máy và ký hợp đồng khung. Ký xong, trưởng đoàn khách mở cặp lấy ra một hộp quà. Anh Lộc đã chuẩn bị quà đáp lễ nhưng để trong phòng làm việc ở tầng trên. Cả hai đoàn đứng chờ gần ba phút trong lúc thư ký chạy đi lấy, người chụp ảnh thì loay hoay không biết chụp hay chờ.
Không có gì nghiêm trọng, nhưng ba phút đó làm nhịp buổi lễ chùng xuống, và đoàn khách có cảm giác chủ nhà bị bất ngờ. Lỗi không nằm ở món quà mà ở chỗ hai bên không thống nhất trước có trao quà hay không, trao lúc nào, và quà để ở đâu. Toàn bộ nghi thức trao quà giữa hai đoàn thực ra là việc của khâu chuẩn bị, phần trên sân khấu chỉ kéo dài một hai phút.
Phần dưới đi theo đúng trình tự đó: thống nhất trước, chọn thời điểm, sắp người, trao, chụp ảnh, rồi xử lý những lúc lệch kế hoạch.
Thống nhất trước với bên kia
Một cuộc gọi hoặc vài dòng thư giữa hai thư ký trước buổi gặp loại bỏ gần hết rủi ro. Những điều cần hỏi:
- Hai bên có trao quà trong buổi này không. Hỏi nhẹ nhàng, ví dụ "Bên em định có một phần trao quà lưu niệm cuối buổi, anh chị có thấy tiện không".
- Ai đại diện trao và nhận ở mỗi bên, thường là hai trưởng đoàn. Nếu có thêm quà cho các thành viên, thống nhất có trao công khai hay gửi riêng.
- Thời điểm trao trong chương trình và ai làm người dẫn nếu buổi có người dẫn.
- Có chụp ảnh không, ảnh có dùng để đăng tin không. Một số đơn vị, nhất là cơ quan nhà nước hay công ty nước ngoài, có quy định riêng về việc này.
- Quy định về quà của bên kia, nếu có. Nhiều doanh nghiệp giới hạn quà nhân viên được nhận, khi đó món lưu niệm mang tính biểu tượng là đủ.
Nếu bên kia nói không có quà, bạn vẫn có thể tặng, nhưng chọn món lưu niệm nhỏ mang dấu ấn của công ty mình và trao nhẹ nhàng không thành nghi thức lớn, để bên kia không bị đặt vào thế thiếu đáp lễ.
Chọn thời điểm trao trong chương trình
Mỗi loại buổi có một khoảnh khắc hợp nhất. Bảng sau gợi ý theo các kiểu buổi hay gặp.
| Kiểu buổi | Lúc trao | Tránh |
|---|---|---|
| Buổi làm việc, họp giới thiệu | Cuối buổi, sau lời cảm ơn kết thúc | Đầu buổi, khi chưa ai nói chuyện gì |
| Lễ ký kết | Ngay sau khi ký và bắt tay, trước ảnh chung | Chen vào giữa các bài phát biểu |
| Đón đoàn tham quan nhà máy, văn phòng | Khi quay về phòng khách sau vòng tham quan | Giữa xưởng, nơi ồn và tay ai cũng bận |
| Tiệc chiêu đãi sau buổi làm việc | Trước khi ngồi vào bàn hoặc lúc nâng ly chào mừng | Giữa bữa, lúc mọi người đang ăn |
| Đoàn khách ra về | Ở phòng khách trước khi tiễn | Ở bãi xe, vội vàng nhét quà vào cốp |
Nguyên tắc chung: trao khi tất cả đã đứng dậy hoặc vừa kết thúc một phần, để không ai phải cắt ngang câu chuyện. Nếu có người dẫn, một câu giới thiệu ngắn như "Xin mời hai trưởng đoàn trao quà lưu niệm" giúp mọi người biết mà hướng về.
Thứ tự, chỗ đứng và cách trao
Chủ nhà trao trước, khách đáp lễ sau. Đây là thói quen phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước châu Á: chủ nhà chào mừng bằng món quà, khách đáp lại ngay sau đó. Nếu khách đã chủ động trao trước, chủ nhà đáp lễ ngay, không cần sửa lại trình tự.
Hai trưởng đoàn đứng chếch nhau, không đối diện thẳng. Đứng chếch một góc nhỏ về phía người chụp, cách nhau khoảng một sải tay. Thành viên hai đoàn đứng thành hai hàng phía sau hoặc hai bên, không chen vào giữa khung hình.
Trao bằng hai tay, mặt đẹp của hộp quay về người nhận. Người trao cầm hai cạnh hộp, đưa ra ở tầm ngực, nói một câu ngắn. Người nhận đón bằng hai tay, cảm ơn, giữ món quà thêm vài giây cho ảnh rồi mới chuyển cho trợ lý.
Lời nói đi kèm một câu là đủ. "Thay mặt công ty, xin gửi anh chút quà lưu niệm, cảm ơn anh và đoàn đã vào thăm xưởng." Không giới thiệu dài về món quà; nếu là sản phẩm của công ty thì nói một câu về ý nghĩa, ví dụ món đồ gỗ do xưởng làm.
Có phiên dịch thì để phiên dịch đứng sau. Phiên dịch đứng ngay sau, hơi lệch sang bên người nói, dịch ngắn gọn. Không đứng chen vào giữa hai trưởng đoàn.
Chuẩn bị bàn quà và người hỗ trợ
Phần hậu trường quyết định nghi thức có trôi chảy hay không. Vài việc nên giao cụ thể:
- Một bàn nhỏ phủ khăn đặt sẵn ở góc phòng, gần chỗ sẽ trao, để quà của chủ nhà. Không để quà trong phòng khác hay trong xe.
- Một người hỗ trợ đứng cạnh bàn, đưa quà cho trưởng đoàn đúng lúc, nhận lại quà của khách đưa cho chủ nhà để cất, để tay trưởng đoàn được rảnh bắt tay.
- Túi đựng riêng cho đoàn khách mang về, đưa lúc tiễn, để họ không phải ôm hộp trần ra xe.
- Quà cho thành viên nếu có thì xếp sẵn theo danh sách, trao riêng sau phần nghi thức chính hoặc gửi theo xe, tránh trao lần lượt cho mười người trước ống kính.
- Phương án thời tiết nếu buổi trao ở ngoài trời, sân nhà máy chẳng hạn: một chỗ có mái che, và túi chống mưa cho quà mang về.
Trước giờ khách đến mười lăm phút, người hỗ trợ đứng thử vị trí với trưởng đoàn của mình một lần. Một phút tập dượt tiết kiệm năm phút lúng túng.
Chụp ảnh cho đẹp mà không kéo dài
Người chụp nên đứng sẵn ở vị trí đã chọn trước khi người dẫn mời trao quà. Khoảnh khắc đáng giữ nhất là lúc món quà ở giữa hai người, cả hai cùng đặt tay lên hộp. Nhắc hai trưởng đoàn giữ tư thế đó thêm hai giây và quay mặt nhẹ về phía máy, rồi chụp thêm một tấm sau khi người nhận đã cầm quà và bắt tay. Hai tấm như vậy là đủ cho tin bài nội bộ và lưu trữ.
Không nên để người chụp yêu cầu làm lại nhiều lần, đổi tư thế hay "trao lại lần nữa cho đẹp". Diễn lại cảnh trao quà làm mất tự nhiên và kéo dài thời gian của đoàn khách. Nếu cần ảnh chung cả hai đoàn, chụp ngay sau đó với quà để trên bàn phía trước hoặc trưởng đoàn cầm, mọi người đứng thành hai hàng.
Ảnh có đăng lên trang của công ty không thì hỏi bên kia trước, như đã thống nhất từ đầu. Khi đăng, chỉ ghi nội dung buổi làm việc, không nói về giá trị món quà.
Mẫu câu cho hai trưởng đoàn
Lời nói khi trao quà giữa hai đoàn nên ngắn, có ba ý: nhân danh ai, cảm ơn điều gì, món quà mang ý nghĩa gì. Vài mẫu dùng được ngay:
- Chủ nhà trao: "Thay mặt anh em trong xưởng, xin gửi anh chút quà lưu niệm làm từ gỗ của chính xưởng mình. Cảm ơn anh và đoàn đã vượt đường xa vào thăm."
- Khách đáp lễ: "Cảm ơn anh và mọi người đã đón tiếp chu đáo. Bên em có chút quà từ Hà Nội, mong lần tới được đón anh ra thăm văn phòng."
- Lễ ký kết: "Mong món quà nhỏ này đánh dấu ngày hai bên bắt đầu hợp tác. Chúc chặng đường sắp tới thuận lợi cho cả hai công ty."
- Khi nhận: "Em xin nhận, cảm ơn anh. Món này sẽ được đặt ở phòng khách công ty để ai đến cũng thấy." Câu này cho người tặng biết món quà có chỗ đứng.
Tránh câu khiêm tốn quá mức như "quà mọn chẳng đáng gì", tránh nhắc nơi mua hay giá trị. Nếu có phiên dịch, nói từng câu ngắn, ngắt nghỉ để phiên dịch theo kịp; một câu dài ba mệnh đề dịch ra sẽ mất nửa ý.
Khi một bên có quà, bên kia không: gỡ thế nào
Đây là tình huống khó xử nhất. Nếu bạn là bên nhận mà không có quà đáp lễ, đừng xin lỗi rối rít hay chạy đi tìm một món tạm bợ. Đón quà trân trọng, cảm ơn chân thành, rồi nói một câu mở: "Lần tới anh chị vào, bên em xin được đón tiếp chu đáo hơn". Trong tuần, gửi một món đáp lễ kèm thư cảm ơn đến văn phòng của họ là trọn vẹn.
Nếu bạn là bên có quà mà biết bên kia không chuẩn bị, hạ nghi thức xuống: trao riêng lúc tiễn, không mời chụp ảnh, nói "Một chút lưu niệm của xưởng thôi anh". Mục đích là để bên kia không bị đặt vào thế phải đáp lễ trước mặt đoàn.
Nếu quà để quên ở chỗ khác như anh Lộc: người dẫn chuyển sang phần ảnh chung trước, người hỗ trợ lấy quà về, rồi trao trước lúc tiễn. Không để cả hai đoàn đứng chờ.
Câu hỏi thường gặp
Trong buổi làm việc, chủ nhà hay khách trao quà trước?
Thói quen phổ biến là chủ nhà trao trước để chào mừng, khách đáp lễ ngay sau. Nếu khách đã chủ động trao trước, chủ nhà cứ đáp lễ ngay, không cần sửa lại trình tự cho đúng sách.
Có cần trao quà cho từng thành viên đoàn khách trước mặt mọi người không?
Không cần. Nghi thức chính chỉ giữa hai trưởng đoàn. Quà cho thành viên nên trao riêng sau phần nghi thức hoặc gửi theo xe khi tiễn, tránh kéo dài buổi lễ và tránh cảnh so sánh các phần quà.
Nên trao quà vào đầu hay cuối buổi làm việc?
Cuối buổi là hợp nhất, sau khi hai bên đã trao đổi xong và nói lời cảm ơn. Với lễ ký kết thì ngay sau khi ký và bắt tay, trước khi chụp ảnh chung. Đầu buổi trao quà dễ tạo cảm giác vội vàng, thiếu tự nhiên.
Bên kia không chuẩn bị quà đáp lễ thì xử lý thế nào?
Nếu bạn là bên tặng, hạ nghi thức xuống, trao riêng lúc tiễn và không mời chụp ảnh. Nếu bạn là bên nhận mà chưa có quà, cảm ơn chân thành rồi gửi món đáp lễ kèm thư cảm ơn trong tuần.
Có nên giới thiệu giá trị hoặc nguồn gốc món quà khi trao không?
Không nói về giá trị. Nếu món quà là sản phẩm của công ty hoặc mang nét địa phương, một câu ngắn về ý nghĩa là đủ, ví dụ món đồ do chính xưởng làm. Giới thiệu dài làm buổi trao quà thành buổi quảng cáo.
Chụp ảnh trao quà bao nhiêu tấm là đủ?
Hai tấm là đủ: lúc món quà ở giữa hai người và lúc bắt tay sau khi nhận. Tránh yêu cầu trao lại cho đẹp. Nếu cần ảnh chung hai đoàn, chụp ngay sau đó với quà đặt trên bàn phía trước.