Một buổi đãi khách tại nhà nên khép lại bằng một tín hiệu nhẹ từ chủ nhà, thường là lượt trà hoặc trái cây cuối, chứ không phải bằng việc khách tự đoán. Khi khách đứng dậy, chủ nhà mang đồ của họ ra, tiễn ra tận cổng hoặc tận thang máy, và chờ đến khi xe khách rời đi. Khách đã uống rượu bia thì chủ nhà gọi xe giúp, không để họ lái. Hôm sau, một tin nhắn ngắn cảm ơn khép lại trọn buổi.
Chị Mai, giáo viên ở Lâm Đồng, mời nhóm bạn cũ thời đại học đến nhà ăn tối nhân dịp một người bạn từ nước ngoài về thăm. Bữa ăn vui đến mức mười giờ tối vẫn chưa ai nhắc chuyện về, trong khi hai con chị sáng mai phải đi học. Bài dưới chỉ cách đọc và tạo tín hiệu kết thúc, cách tiễn, và vài việc sau khi cửa đóng lại.
Dấu hiệu buổi tối đang đến hồi kết
Món cuối đã dọn xong. Ở bữa tối kiểu Việt, ấm trà nóng và đĩa trái cây sau bữa là tín hiệu quen thuộc nhất. Khi chủ nhà mời lượt trà thứ hai mà không mang thêm món, phần lớn khách hiểu buổi tối đang chậm lại.
Câu chuyện đã chuyển sang những lời hẹn. Khi khách bắt đầu nói “Lần sau đến nhà mình nhé” hay “Để mình gửi số của anh ấy cho”, họ đang chuẩn bị đứng dậy. Chủ nhà không nên mở một đề tài mới dài vào lúc này.
Có khách nhìn đồng hồ hay xem điện thoại. Người có con nhỏ, người phải đi làm sớm thường muốn về trước nhưng ngại là người đầu tiên. Chủ nhà có thể giúp: “Nhà Hằng có cháu nhỏ, chắc phải về cho cháu ngủ rồi nhỉ?” Câu này cho phép họ về mà không thấy mình cắt ngang cuộc vui.
Chủ nhà bắt đầu dọn mà không vội. Thu những ly đã cạn, cất đĩa trái cây còn ít. Đó là tín hiệu nhẹ, không phải lời đuổi khéo. Tuyệt đối không bật đèn sáng hết, không bắt đầu rửa bát ầm ĩ khi khách còn ngồi.
Thời gian. Với bữa tối bắt đầu khoảng bảy giờ, phần lớn khách Việt về trong khoảng chín đến chín giờ rưỡi. Chủ nhà không nên tạo tín hiệu kết thúc trước hai tiếng, và nên bắt đầu khi đã sang giờ thứ ba.
Khi khách ngồi quá lâu mà chủ nhà cần nghỉ
Mười giờ tối, nhóm bạn của chị Mai vẫn đang kể chuyện ký túc xá. Chồng chị đã ra hiệu hai lần. Chị có ba cách theo mức tăng dần, và nên dùng từ nhẹ đến mạnh.
Mức một: một hành động, không lời. Chị pha một ấm trà mới nhưng nói: “Ấm trà cuối của tối nay nhé, trà này uống cho dễ ngủ.” Câu này vừa mời vừa báo.
Mức hai: một câu nói thật, gắn với lý do của chính mình chứ không phải lỗi của khách. “Vui quá mà quên giờ, hai đứa nhỏ nhà mình mai đi học sớm. Mình hẹn buổi sau làm tiếp chuyện ký túc xá nhé.” Người nghe hiểu ngay và không ai thấy mình bị đuổi.
Mức ba: chủ nhà đứng dậy trước. Chỉ dùng khi hai mức trên không hiệu quả, và luôn kèm lời cảm ơn: “Cảm ơn cả nhóm đã đến, lâu lắm mới vui thế này.” Khi chủ nhà đứng, khách sẽ đứng theo.
Điều không nên làm: ngáp liên tục, xem điện thoại, để con ra hỏi “Bao giờ khách về?”, tắt bớt đèn. Những tín hiệu ngầm như vậy làm khách ngượng hơn nhiều so với một câu nói thật lòng. Với bạn thân, câu nói thật còn được nhớ như một nét đáng yêu của buổi tối.
Khi khách đứng dậy chào về
Khoảng năm phút từ lúc khách đứng dậy đến lúc ra cửa là phần nhiều chủ nhà bỏ lửng. Trình tự gọn gàng:
- Đứng dậy cùng khách, không ngồi lại bàn chào vọng ra.
- Lấy đồ của khách đã cất: túi xách, áo khoác, mũ bảo hiểm, ô. Chủ nhà mang ra tận tay, không để khách tự đi vào phòng trong tìm.
- Đưa phần quà hoặc đồ ăn gói sẵn nếu có, kèm câu ngắn như “Ít bánh nhà làm, anh chị mang về cho các cháu”.
- Cảm ơn từng người, nói tên, kèm một câu riêng: “Cảm ơn Hằng đã mang bánh, cả nhà khen mãi.”
- Chờ khách đi giày, đưa giày nếu khách lớn tuổi khó cúi, có ghế ở cửa cho người cần ngồi.
- Tiễn ra đến điểm phù hợp theo bảng ở mục sau.
- Đứng chờ cho đến khi khách đi khuất hoặc cửa thang máy đóng, rồi mới quay vào.
Bước cuối cùng hay bị bỏ qua vì chủ nhà vội vào dọn. Khách quay lại nhìn và thấy cửa đã đóng sẽ có cảm giác hơi hụt, dù cả buổi tối vui đến đâu.
Tiễn ra tận đâu là vừa
Không cần tiễn ra tận đường lớn, nhưng tiễn đến cửa căn hộ rồi đóng lại thì quá vội với khách quý. Bảng dưới gợi ý theo kiểu nhà và khách:
| Nhà và khách | Tiễn đến | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chung cư, khách thân | Thang máy, chờ cửa đóng | Bấm thang giúp, chờ đến khi thang chạy |
| Chung cư, khách lớn tuổi hoặc khách quý | Sảnh tầng trệt | Đi cùng xuống, chỉ lối ra bãi xe |
| Nhà phố, khách đi xe máy | Cổng, đến lúc khách nổ máy | Giúp dắt xe ra nếu chật, soi đèn nếu hẻm tối |
| Nhà phố, khách đi ô tô | Cổng, chờ xe chạy | Hướng dẫn quay đầu xe trong hẻm hẹp |
| Khách gọi xe công nghệ | Cổng, chờ khách lên xe | Mời khách ngồi trong nhà chờ đến khi xe gần tới |
| Khách đi bộ về nhà gần | Đầu ngõ hoặc ngã ba | Ban đêm, với khách nữ đi một mình, nên đi cùng một đoạn |
Với khách ở tỉnh khác, đi đường xa về trong đêm, chủ nhà dặn khách nhắn khi về đến nơi. Tin nhắn ấy không phải thủ tục; nó cho thấy chủ nhà vẫn nghĩ đến khách sau khi cửa đã đóng.
Khách đã uống rượu bia: không để lái xe về
Bữa tối của chị Mai có một chai vang mà người bạn mang từ nước ngoài về. Anh Bình, một người trong nhóm, đã uống hai ly và định tự lái xe máy về. Trong tình huống này, phép lịch sự của chủ nhà nhường chỗ cho sự an toàn: người đã uống rượu bia thì không lái xe, và pháp luật Việt Nam cũng cấm điều khiển xe khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.
Cách làm là chuẩn bị trước, không đợi đến lúc tiễn. Khi mời, chủ nhà nói rõ có rượu để khách chủ động đi xe công nghệ hoặc nhờ người đưa đón. Trong bữa, luôn có đồ uống không cồn ngang hàng. Lúc về, chủ nhà gọi xe giúp khách đã uống và đề nghị giữ xe máy, ô tô của họ ở nhà đến hôm sau: “Anh để xe ở đây, mai qua lấy, em gọi xe cho anh rồi.”
Với khách cố lái, đừng tranh cãi trước mặt người khác. Kéo riêng, nói với giọng lo lắng chứ không phải dạy bảo, và nhờ một người bạn thân của khách nói cùng. Nếu nhà có người không uống và tiện đường, nhờ người đó chở khách về. Mất lòng một chút ở cửa vẫn hơn nhiều so với những gì có thể xảy ra trên đường.
Sau khi cửa đóng: đồ ăn mang về, quà và tin nhắn
Gói đồ ăn mang về. Ở nhiều nhà Việt, gói phần món còn lại cho khách là nét quý, nhất là cho khách có con nhỏ hay người ở một mình. Gói bằng hộp sạch, đậy kín, ngay từ lúc khách chưa đứng dậy để không bắt khách đứng chờ. Hỏi trước, đừng ép: có người ngại mang đồ ăn về.
Đồ khách để quên. Chụp ảnh, nhắn ngay tối đó: “Anh chị để quên chiếc ô ở nhà em, hôm nào tiện em gửi.” Đừng đợi khách tự nhớ.
Tin nhắn cảm ơn hôm sau. Chủ nhà nhắn cho cả nhóm hoặc từng người vào sáng hôm sau, ngắn: cảm ơn đã đến, một chi tiết vui của buổi tối, một câu hẹn nhẹ. Tin nhắn này không bắt buộc với bạn thân, nhưng với khách mới quen hoặc khách là cấp trên, nó khép buổi tối lại một cách tròn trịa.
Ghi lại để lần sau. Khách nào thích món gì, ai không uống rượu bia, ai cần về sớm. Lần mời sau, chủ nhà không phải hỏi lại những điều đã biết.
Khách đề nghị ở lại rửa bát giúp
Ở nhiều nhóm bạn Việt, khách thân thường xắn tay áo đề nghị dọn dẹp, nhất là các chị em. Chủ nhà nên cảm ơn và từ chối nhẹ nhàng với khách chưa thân, khách lớn tuổi, cấp trên hay khách đang mặc đồ đẹp: “Chị ngồi chơi, mai nhà em dọn thong thả.” Khách đến để làm khách, không phải để trả công bữa ăn.
Với bạn rất thân, nhận một việc nhẹ là cách giữ không khí vui thêm mười lăm phút: mang đĩa vào bếp, cất đồ thừa vào hộp, lau bàn. Việc rửa cả chồng bát, cọ nồi chảo thì vẫn nên để lại. Nếu khách nhất quyết, chủ nhà đứng rửa cùng chứ không để khách làm một mình trong khi mình ngồi ngoài.
Chị Mai có một cách được nhóm bạn quý: chị nhận lời một người bạn giúp gói đồ ăn mang về cho mọi người, và hai chị vừa gói vừa nói chuyện riêng trong bếp. Việc nhỏ có ích, không bẩn tay, và cho hai người bạn lâu ngày gặp lại một khoảng trò chuyện riêng trước khi về.
Lỡ sai thì gỡ thế nào
Lỡ để lộ ý muốn khách về quá rõ. Nếu đã lỡ ngáp hay xem đồng hồ trước mặt khách, gỡ bằng một câu thật lòng: “Mình mệt chút thôi, vui lắm, hôm nay thật sự cảm ơn cả nhóm.” Khách hiểu và thường tự đứng dậy trong vài phút.
Quên trả đồ khách gửi. Khách đã ra đến cổng mới nhớ chiếc áo khoác: chạy vào lấy ngay, đưa tận tay, xin lỗi một câu. Lần sau, xếp đồ khách ở một chỗ ngay cạnh cửa để không ai phải nhớ.
Khách xin về sớm giữa bữa. Không giữ, không hỏi lý do, không nói câu kiểu “Sao về sớm thế, chưa ăn gì mà”. Đứng dậy tiễn đúng như khi tiễn khách cuối buổi, gói vội một ít món nếu kịp. Những khách còn lại tiếp tục bữa bình thường.
Đóng cửa trước khi khách đi khuất. Nếu khách quay lại vì quên đồ và thấy cửa đã đóng, ra mở ngay, cười. Không cần giải thích; lần tiễn sau hãy đứng thêm một phút.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao báo hiệu khéo cho khách rằng buổi tối đã muộn?
Bắt đầu bằng hành động nhẹ như mời ấm trà cuối, dọn những ly đã cạn. Nếu khách chưa nhận ra, nói thật một câu gắn với lý do của gia đình mình như con nhỏ phải dậy sớm, kèm lời hẹn gặp lại. Tránh ngáp hay xem điện thoại.
Chủ nhà có cần tiễn khách ra tận cổng không?
Với khách quý, khách lớn tuổi hay khách lần đầu đến nhà thì nên tiễn ra tận cổng hoặc sảnh tầng trệt và chờ khách đi khuất. Với bạn thân ở chung cư, tiễn đến thang máy và chờ cửa đóng là đủ.
Khách đã uống rượu bia mà đòi tự lái xe về thì làm sao?
Không để khách lái. Gọi xe giúp, đề nghị giữ xe của khách ở nhà đến hôm sau, nhờ người không uống chở về nếu tiện. Nói riêng với khách bằng giọng lo lắng, nhờ bạn thân của khách nói cùng, không tranh cãi trước mọi người.
Có nên gói đồ ăn cho khách mang về không?
Nên hỏi trước, nếu khách vui vẻ nhận thì gói bằng hộp sạch, đậy kín, chuẩn bị sẵn trước khi khách đứng dậy. Không ép khách mang về, và không gói những phần đã gắp dở trên đĩa.
Có cần nhắn tin cảm ơn khách sau khi đãi tại nhà không?
Với khách mới quen, cấp trên hoặc đối tác thì nên nhắn vào sáng hôm sau, ngắn gọn, nhắc một chi tiết vui của buổi tối. Với bạn thân thì không bắt buộc, nhưng một tin nhắn vẫn luôn được đón nhận.
Khách xin về sớm giữa bữa thì chủ nhà nên làm gì?
Không giữ lại, không hỏi lý do. Đứng dậy tiễn như bình thường, gói một ít món cho khách nếu kịp, cảm ơn đã đến. Những khách còn lại tiếp tục bữa, chủ nhà không bình luận về chuyện có người về sớm.