Mười lăm phút đầu khi khách đến nhà quyết định khách thấy mình được chờ đợi hay đang làm phiền. Chủ nhà nên ra tận cửa, gọi tên khách, chỉ chỗ để giày dép và đồ đạc ngay, mời một ly nước trong vòng năm phút và giới thiệu khách với người đã có mặt trước khi tự quay lại bếp. Mọi việc khác — bày món, nấu nốt — phải xong trước giờ hẹn hoặc giao cho người nhà.
Vợ chồng anh Tuấn và chị Linh ở Huế mời một người bạn cũ của anh Tuấn cùng vợ và con gái tám tuổi đến ăn tối, cùng hai đồng nghiệp của chị Linh. Hai nhóm chưa từng gặp nhau. Bài dưới đi theo buổi tối đó, từ nửa tiếng trước giờ hẹn đến lúc mọi người đã có ly nước trong tay và bắt đầu trò chuyện với nhau.
Nửa tiếng trước giờ hẹn: những việc phải xong
Sai lầm phổ biến nhất của chủ nhà là còn đang nấu, đang lau nhà hoặc đang tắm khi chuông cửa reo. Khách đến đúng giờ mà thấy chủ nhà tất bật sẽ áy náy vì nghĩ mình đến sớm. Danh sách nửa tiếng cuối của chị Linh:
- Bếp: mọi món làm trước đã xong và đậy lại; chỉ còn món nấu nóng sau cùng, nguyên liệu đã sơ chế, xếp sẵn.
- Chủ nhà đã thay đồ, chải tóc, bỏ tạp dề. Người ra mở cửa không nên mặc đồ bếp còn dính dầu mỡ.
- Lối vào gọn: giày dép của nhà cất bớt vào tủ, chừa chỗ trống cho giày khách; dép đi trong nhà xếp sẵn.
- Phòng vệ sinh khách dùng có khăn lau tay sạch, xà phòng, giấy, thùng rác có nắp, đèn bật sẵn.
- Khu nước bày sẵn ly, đá, trà, nước lọc và một thức uống không cồn.
- Nhạc nền nhỏ, ti vi tắt. Ti vi bật làm khách và chủ cùng nhìn vào màn hình thay vì nhìn nhau.
- Điện thoại của chủ nhà để chế độ rung, đặt chỗ nghe được khi khách gọi báo đến nơi hay hỏi đường.
Nếu biết mình chắc chắn chưa xong, hãy nhắn trước cho khách giờ thật: “Anh chị đến tầm sáu giờ bốn lăm giúp em nhé, em đang chậm một chút.” Báo trước mười lăm phút tốt hơn nhiều so với mở cửa trong tình trạng chưa sẵn sàng.
Ở cửa: ai ra mở và nói gì
Người ra mở cửa nên là một trong hai chủ nhà, không phải con nhỏ hay người giúp việc, ít nhất với nhóm khách đầu tiên. Khi khách là bạn của chồng, anh Tuấn ra trước; khách là đồng nghiệp của chị Linh thì chị ra. Người còn lại có mặt ở phòng khách trong vòng một phút để chào.
Câu chào nên có tên khách và một câu cho thấy mình đã chờ: “Anh Hoà, chị Nga, mời anh chị vào. Đường có dễ tìm không ạ?” Với đứa trẻ đi cùng, chủ nhà cúi xuống chào riêng bằng tên của bé. Đứa trẻ được gọi tên sẽ bớt rụt rè ngay từ cửa, và bố mẹ bé cũng thấy được quý.
Nếu khách đi xe máy, chủ nhà ở nhà phố nên ra tận cổng chỉ chỗ dựng xe; ở chung cư thì từ khi mời đã nhắn trước chỗ gửi xe. Trời mưa thì chuẩn bị sẵn một chỗ treo áo mưa ngoài cửa và một tấm thảm thấm nước. Đừng để khách đứng ở cửa ướt sũng chờ chủ nhà đi tìm khăn.
Đừng xin lỗi về nhà cửa ngay từ cửa: “Nhà em bừa quá, anh chị thông cảm.” Câu đó khiến khách phải đáp lại một câu khen, và cả hai bên bắt đầu buổi tối bằng một màn khách sáo.
Chuyện cởi giày và dép đi trong nhà
Nhà bạn có thói quen cởi giày thì nói rõ, nhẹ nhàng. Đa số nhà Việt cởi giày dép ở cửa, nhưng khách không chắc nhà bạn thế nào. Câu nói thay cho biển báo: “Anh chị để giày ở đây giúp em, em có dép trong nhà đây ạ.” Nói khi khách còn đứng ở cửa, không đợi họ bước vào rồi mới nhắc.
Chuẩn bị dép sạch, đủ cỡ. Dép đi trong nhà cho khách nên là đôi riêng, sạch, có cỡ lớn cho nam và một đôi nhỏ cho trẻ em. Đưa dép đã dùng mòn của người nhà cho khách là điều nhiều người ngại nói nhưng đều để ý.
Khách mặc trang phục cần đi giày. Với bữa trang trọng, có khách nữ đi váy và giày cao gót, hoặc khách lớn tuổi khó cúi tháo giày, chủ nhà nên nói trước: “Anh chị cứ đi giày vào ạ.” Sàn bẩn một chút sau buổi tối dễ lau hơn một vị khách lúng túng.
Khách nước ngoài. Nhiều khách quen thói quen cởi giày, nhiều người không. Chủ nhà chỉ cần nói như với khách Việt, kèm một cử chỉ chỉ chỗ để giày. Đừng phán xét nếu khách lỡ bước vào; chỉ cần đưa dép và cười.
Chỗ để giày rõ ràng. Một kệ trống hoặc một tấm thảm riêng cho giày khách. Giày khách để lẫn giữa đống giày của nhà dễ bị mất một chiếc hoặc bị nhầm khi về.
Cất áo khoác, túi và nhận quà khách mang đến
Ngay sau khi khách cởi giày, chủ nhà đưa tay nhận áo khoác, mũ bảo hiểm, ô và chỉ chỗ để túi xách. Câu nói đơn giản: “Chị đưa em túi để vào phòng trong cho gọn nhé.” Nếu khách muốn giữ túi bên mình, đừng nài; nhiều người để điện thoại, giấy tờ trong đó và muốn giữ trong tầm mắt.
Khi khách đưa quà, chủ nhà nhận bằng hai tay và cảm ơn cụ thể theo món quà. Hoa nên được cắm vào nước ngay hoặc giao cho người nhà làm, đừng để bó hoa nằm trên bàn suốt buổi rồi héo. Trái cây có thể bày ra làm tráng miệng nếu hợp với bữa, để khách thấy món mình mang được dùng đến. Quà gói kín thì nhiều nhà Việt cất đi và mở sau; khách nước ngoài thì thường thích được mở trước mặt. Khi không chắc, bạn hỏi luôn: “Em mở ra xem bây giờ được không ạ?”
Một việc nhỏ nhưng nhiều chủ nhà quên là nhớ quà của ai. Ba nhóm khách cùng mang trái cây, hoa, bánh thì sau buổi tối rất dễ lẫn. Chị Linh ghi nhanh vào điện thoại khi khách vừa đưa, để hôm sau nhắn cảm ơn đúng món của từng người.
Ly nước đầu tiên: mời gì, mời thế nào
Ly nước trong năm phút đầu cho khách một việc để làm với tay và một lý do để ngồi xuống. Mời bằng câu hỏi có lựa chọn, không hỏi “anh uống gì?” vì khách sẽ khách sáo đáp “gì cũng được”.
| Khách | Câu mời | Nên có sẵn |
|---|---|---|
| Người lớn tuổi | “Bác dùng trà nóng hay nước ấm ạ?” | Trà pha nhạt, nước ấm |
| Khách vừa đi đường xa, trời nóng | “Anh chị uống nước mát cho đỡ mệt nhé, có nước chanh với nước lọc ạ.” | Nước lọc lạnh, nước chanh, đá riêng |
| Khách phải lái xe | “Anh dùng nước ép hay trà đá ạ?” — không mời rượu bia | Hai loại không cồn trở lên |
| Trẻ nhỏ | Hỏi bố mẹ trước rồi mới mời bé | Nước lọc, sữa hoặc nước trái cây ít đường |
| Khách quen uống chút rượu trước bữa | Mời nhưng để sẵn lựa chọn không cồn ngang hàng, không ép | Một loại rượu nhẹ và đồ uống không cồn cùng mức trang trọng |
Đồ uống không cồn nên được đặt trong ly đẹp như rượu, để người không uống không cảm thấy mình đang cầm thứ hạng hai. Kèm ly nước là một đĩa nhỏ hạt hoặc trái cây cắt sẵn nếu bữa chính còn hơn nửa tiếng nữa mới bắt đầu.
Giới thiệu khách đến sau với người đã có mặt
Khi nhóm thứ hai đến, chủ nhà không được để họ tự giới thiệu với nhóm thứ nhất. Chủ nhà đưa khách mới vào, giới thiệu theo thứ tự quen thuộc: giới thiệu người trẻ hơn với người lớn hơn, khách mới đến với nhóm đã ngồi. Mỗi lời giới thiệu kèm một chi tiết làm cầu nối: “Đây là anh Hoà, bạn đại học của anh Tuấn, giờ đang làm nghề gỗ ở Đà Nẵng. Còn đây là chị Thảo với chị Mi, đồng nghiệp của em, chị Thảo cũng mới ra Đà Nẵng công tác tuần trước.”
Chi tiết cầu nối là thứ quan trọng nhất của lời giới thiệu. Nó cho hai người không quen nhau một đề tài để mở lời mà không phải hỏi những câu riêng tư như làm lương bao nhiêu, có con chưa. Chủ nhà nên nghĩ sẵn một chi tiết cho mỗi khách từ hôm trước.
Sau khi giới thiệu, chủ nhà ở lại thêm một hai phút cho đến khi hai bên nói được vài câu với nhau, rồi mới xin phép vào bếp: “Anh chị nói chuyện nhé, em vào lo nốt món canh, mười phút nữa mình ăn.” Câu báo giờ ăn giúp khách biết nhịp buổi tối và không ngồi chờ trong băn khoăn.
Lỡ sai thì gỡ thế nào
Khách đến khi chủ nhà còn trong phòng tắm. Người nhà ra mở cửa, mời khách ngồi, mời nước và nói thật: “Vợ em ra ngay, chị ấy vừa xong bếp.” Chủ nhà ra chào trong vòng năm phút, không cần xin lỗi dài.
Quên tên khách khi giới thiệu. Nói thật ngay, nhẹ nhàng: “Em xin lỗi, em nhớ mặt mà quên mất tên anh.” Sau đó dùng tên đó ít nhất hai lần trong buổi để nhớ. Đoán sai tên còn ngượng hơn hỏi lại.
Khách bước vào chưa cởi giày ở nhà có thói quen cởi giày. Không nhắc khi khách đã vào giữa nhà. Chỉ đưa dép kèm câu “Anh chị đi dép cho mát chân ạ”; khách tự hiểu. Nếu không hiểu thì thôi, lau sàn sau.
Khách đến mà chủ nhà không có đủ dép. Đưa đôi của chính mình cho khách, chủ nhà đi chân trần. Đó là cách nhanh nhất và khách sẽ thấy được nhường phần tốt.
Trẻ đi cùng khách làm vỡ đồ ngay khi vừa vào. Chủ nhà nói trước bố mẹ bé: “Không sao đâu, cái đó cũ rồi”, rồi tự dọn hoặc nhờ người nhà dọn, đưa bé ra xa chỗ mảnh vỡ. Đừng để bố mẹ bé phải cúi nhặt trong khi chủ nhà đứng nhìn; buổi tối sẽ mất vui ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Ai nên ra mở cửa đón khách đến nhà?
Một trong hai chủ nhà nên ra mở cửa, ưu tiên người thân với khách hơn. Người còn lại ra chào trong vòng một phút. Để con nhỏ ra mở cửa rồi để khách đứng chờ ở lối vào khiến khách thấy chưa được đón đúng mực.
Có nên yêu cầu khách cởi giày khi vào nhà không?
Nếu nhà bạn có thói quen cởi giày thì nên nói nhẹ nhàng ngay ở cửa và đưa dép đi trong nhà. Với khách lớn tuổi khó cúi hoặc bữa tiệc trang trọng có trang phục cần đi giày, bạn có thể mời khách cứ đi giày vào.
Khách mang quà đến có nên mở ngay trước mặt khách không?
Với khách Việt, nhiều nhà cảm ơn rồi cất đi, mở sau, trừ hoa và trái cây có thể dùng ngay. Với khách nước ngoài, mở trước mặt thường được đón nhận vui vẻ. Không chắc thì bạn hỏi khách một câu trước khi mở.
Mời khách uống gì khi vừa đến nhà?
Mời bằng câu hỏi có hai lựa chọn cụ thể như trà nóng hay nước mát, luôn có nước lọc và ít nhất một loại không cồn. Khách lái xe thì không mời rượu bia. Ly nước nên đến tay khách trong năm phút đầu.
Chủ nhà có nên vào bếp khi khách vừa đến không?
Chỉ nên vào bếp sau khi khách đã có nước, đã được giới thiệu với người khác và đã bắt chuyện được. Khi vào, nói rõ khoảng bao lâu nữa thì ăn để khách biết nhịp, và nhờ người nhà ngồi lại cùng khách.
Khách dẫn theo trẻ nhỏ thì chủ nhà nên chuẩn bị gì?
Chuẩn bị một góc chơi an toàn với vài món đồ chơi, giấy vẽ, cất đồ dễ vỡ và thuốc ra khỏi tầm tay, có ghế cao hoặc gối kê cho bé ngồi bàn ăn. Hỏi bố mẹ bé trước khi cho bé ăn uống bất cứ thứ gì.